Terug naar de basiszaal
Nederlands Erfgoed
“ Wie kennis heeft van het verleden begrijpt het heden beter !!! “
Ik heb een vraag ! >
WAAGGEBOUWEN
Een waag is een gebouw waar, in vroegere tijden, goederen gewogen konden worden en maakte deel uit van de stadsrechten van een stad.
RONDLEIDING
1. Klik op de bruine naambalkjes voor een korte beschrijving.
2. Zet je muisaanwijzer op een plaatje voor extra info.
Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel <waaggebouwen,waagnieuwmarktamsterdam,waaggouda,waagoudewater,waagleeuwarden,waagalkmaar,waagdenhaag,
waagleiden,waaghoorn>; en valt onder de CC-BY-SA-3.0 (of GFDL) licentie.
Het maken van kaas.
# 1
# 2
# 3
# 4
# 5
# 6
# 7
# 7
#1 - WAAG: AMSTERDAM
Een waag is een gebouw waar, in vroegere tijden, goederen gewogen konden worden. Het woord werd vroeger ook geschreven als waeghe of waech. Het recht om een waag te bezitten was één van de stadsrechten die een stad kon verkrijgen. Handelaren werden dan verplicht om hun producten die per gewicht werden verkocht, in de stadswaag te laten wegen. Het gebruik van een waag bevorderde de eerlijke handel. Dit was onmisbaar voor de betrouwbaarheid van de stad als handelscentrum. De stad hief waaggeld, een soort belasting op het wegen, hetgeen een bron van inkomsten voor de stad vormde. De Waag op de Nieuwmarkt in Amsterdam is het belangrijkste wereldlijke gebouw uit de Middeleeuwen dat Amsterdam nog bezit. Het heet nog steeds naar een tijdelijke functie, toen het gebouw een waag was. Tot in de 19e eeuw heeft Amsterdam ook elders waaggebouwen gehad. Oorspronkelijk was het gebouw een stadspoort, de Sint Antoniespoort(gebouwd in 1488) geheten, en was het een onderdeel van de middeleeuwse stadsommuring. De ommuring was gebouwd in de jaren 1481-1494, en bestond uit verdedigingstorens en stadspoorten, onderling verbonden door een stadsmuur. In de toren op de hoek tussen de Zeedijk en de Geldersekade zit de oudste gevelsteen van Amsterdam. In modern Nederlands vertaald luidt het opschrift: Op 28 april 1488 werd de eerste steen van deze poort gelegd. Toen eind 16e eeuw de stad werd uitgebreid, verloor de Sint Antoniespoort alszodanig zijn betekenis. De Sint Antoniespoort werd in 1617-1618 tot waag verbouwd.
#2 - WAAG GOUDA
De Waag in Gouda(ook wel kaaswaag) staat aan de Markt. De Waag is gebouwd naar een ontwerp van Pieter Post in 1668, nadat Gouda in 1667 van de Hollandse Rekenkamer het recht van de Waag voor vijftien jaar had kunnen pachten(huren). Deze pachtovereenkomst met de rekenkamer werd daarna stilzwijgend verlengd. Pogingen om het waagrecht te kopen leden schipbreuk. Pas in 1806 werden de jaarlijkse betalingen aan het rijk beëindigd. In mei 1670 werden de balansen(met weegschalen) in het nieuwe gebouw opgehangen. De gevelsteen in de voorgevel is van beeldhouwer Bartholomeus Eggers. Hierop staan mensen afgebeeld in een ruimte met zuilen en bogen, die kaas wegen en notities maken. Dit reliëf(driedimensionale afbeelding met platte achterkant) is een kopie van het origineel dat binnen is te bezichtigen. Ter weerszijden van het reliëf bevinden zich de wapens van de vier burgemeesters van Gouda (ten tijde van het bouwjaar 1668). Links de wapens van Floris Cant en Gerard Sterre en rechts de wapens van Donatus van Groenendijck en Jacob Bonser. In 1799 werden op last van de Franse bezetters de familiewapens weggekapt. De reliëfs van de wapenschilden zelf bleven gespaard. Bij de restauratie in de vijftiger jaren van de 20e eeuw werden de familiewapens opnieuw op de wapenschilden geschilderd. De bovenverdieping was voor de waagfunctie niet belangrijk en werd van 1668 tot 1907 door de Goudse schutterij gebruikt als wapenkamer. Thans is in de Waag het Kaas-en Ambachtenmuseum gevestigd.
#3 - WAAG OUDEWATER
De huidige Waag in Oudewater stamt uit het jaar 1595. De eikenhouten schalen van de weegschaal die in de waag hangt zijn echter ouder en stammen uit 1452. Zij werden gered uit het vroegere waaggebouw, dat verloren ging toen de Spanjaarden in 1575 Oudewater verwoestten. De Waag van Oudewater wordt ook wel de heksenwaag genoemd, omdat hier van begin 17e eeuw(waarschijnlijk al eerder) tot in de 18e eeuw personen werden gewogen die van hekserij werden beschuldigd. Volgens overlevering (niet aantoonbaar) gaf Keizer Karel V, Oudewater in 1545 als enige plaats in Europa het privilege voor een eerlijk weegproces. Aantoonbaar vonden de heksenwegingen plaats vanaf begin 17e eeuw. Niemand werd er ooit tot heks veroordeeld. Tegenwoordig is de heksenwaag een toeristische attractie waar de bezoeker, na weging op de originele weegschaal uit 1452, een certificaat verkrijgt: "... dat de gewogene niet te licht bevonden is ...", en dus geen heks is. De bezoeker krijgt dan een 'Certificaet van Weginghe'. Op de bovenste verdieping van het waaggebouw is een tentoonstelling over heksenvervolging ingericht.
#4 - WAAG LEEUWARDEN
De Waag is over het algemeen het middelpunt van een marktstad. Waar gehandeld wordt, wordt gewogen en gemeten. Voor het bepalen van het juiste gewicht van de handelswaar was een marktkoopman vroeger aangewezen op de waag, een publiek weeghuis. Sinds wanneer Leeuwarden een waag bezit, is niet precies bekend. De oudste vermelding van een waag in Leeuwarden dateert uit 1483. De waag die vandaag de dag op het Waagplein staat, is omstreeks 1590 gebouwd. In die tijd was het verplicht voor een marktkoopman zijn goederen te laten wegen op de waag. Deze verplichting gold vooral voor (groot)handelaren in vlees en zuivel. Het product dat op de waag in Leeuwarden de overhand had was zuivel(kaas, boter enz.), en dan vooral boter. Deze werd op de wekelijkse marktdagen in groten getale aangevoerd. De waag in Leeuwarden stond daarom ook wel bekend als de ‘boterwaag’. Ter illustratie: tussen 1830 en 1860 werd jaarlijks gemiddeld 1.656.922 kg boter, 225.905 kg kaas en slechts 24.326 kg aan andere goederen gewogen. Deze Waag is tot 1880 in gebruik geweest. Vanaf dat jaar werd er gewogen in het nieuwe Beurs- en waaggebouw aan het beursplein.
#5 - WAAG ALKMAAR
Het Waaggebouw in Alkmaar is een monumentaal gebouw, gelegen bij de Waagplein waar altijd in de zomer de kaasmarkt wordt gehouden. Het Hollands Kaasmuseum en de VVV is in het gebouw gevestigd. Het waaggebouw heeft een interessante geschiedenis achter de rug die teruggaat tot de 14e eeuw. In die periode werd het gebouwd als H. Geestkapel. In het naastgelegen H. Geestgasthuis konden arme reizigers gedurende drie dagen en nachten gratis onderdak krijgen; ook werden er zieken verpleegd. In 1566 gaf de bisschop van Haarlem toestemming om het H. Geestgasthuis in te richten tot waaggebouw. In 1582 besloot men de waag over te brengen naar de grotere H. Geestkapel. De verbouwing van kapel tot waag, waarbij een gedeelte werd weggebroken, werd in 1583 voltooid. Het gebouw kreeg een rijk versierde gevel in renaissancestijl (de huidige voorgevel uit 1884 heeft dit oorspronkelijke ontwerp nauwkeurig gevolgd). In 1597 werd besloten tot vernieuwen en vergroten van de toren; in de toren een 17e-eeuws klokkenspel dat een paar keer per dag gaat lopen. In maart 2006 is er begonnen aan een groot onderhoud aan het Waaggebouw. De kaasmarkt in Alkmaar wordt elke vrijdagochtend, tussen 10:00 en 12:00 uur, vanaf de eerste vrijdag van april tot en met de eerste vrijdag van september gehouden.
#6 - WAAG DEN HAAG
De Boterwaag in Den Haag ligt op de hoek van de Grote Markt en de Prinsegracht. Op de Prinsegracht, die in 1640 werd gegraven, werd in 1650 het Boterhuis gebouwd door stadsarchitect Bartholomeus van Bassen(1590-1652). Het was al snel te klein, zodat in 1681, naast het Boterhuis, de grote Boterwaag wordt aangebouwd die uitsluitend voor de groothandel bestemd was. Tot 1 uur 's middags werd hier gehandeld in boter en kaas. 's Zomers begon men al om 7 uur, 's winters pas om 8 uur. De particulieren gingen naar het kleine boterhuis. Op de eerste verdieping van de Boterwaag zaten de schilders- en apothekersgilden. Boven de linker poort staat het jaartal 1650. Achter het hek is het Boterstraatje met enkele huisjes. Boven de deur links van de poort is het stadswapen van Den Haag, de ooievaar. Nummer 8(aan de overkant) was tot 1844 de stadsapotheek. Toen in 1844 de Haagse Schutterij haar intrek daar nam, diende een deel van de Boterwaag tijdelijk als gevangenis. De Boterwaag heeft ook lang gediend als opslagplaats voor de gemeente, die er vooral stadsmeubilair onderbracht. In de jaren tachtig van de vorige eeuw heeft Monumentenzorg het pand en enkele omringende panden gerestaureerd. Er is nu een grand café met een groot terras op de Grote Markt. Binnen zijn de oude gewelven gerestaureerd en er hangt nog de oude weegschaal uit 1682.
#7 - WAAG LEIDEN - HOORN
De Leidse Waag is een rijksmonument gelegen aan de Aalmarkt(nr.21) in Leiden. Het is rond 1657 gebouwd naar een ontwerp van Pieter Post op de plaats van het oude, houten waaggebouw(1455). De waag is gebouwd in de stijl van het Hollands classicisme en is boven zijn poort voorzien van een door beeldhouwer Rombout Verhulst gemaakt reliëf dat het waagbedrijf afbeeldt. Tegenwoordig is er een galerie gevestigd en worden er concerten gehouden. De Waag Hoorn werd in 1609 in opdracht van Hendrick de Keyser gebouwd op het plein de Roode Steen. Het gebouw was het middelpunt van de kaasmarkten die vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw, toen Hoorn als zeehaven minder belangrijk werd, maar als handelscentrum juist een grotere rol ging spelen, wekelijks werden gehouden. De verkochte partijen kaas werden er gewogen, maar ook kon iedereen hier onder toezicht zijn andere goederen laten wegen. In de hoogtijdagen van de Hoornse kaasmarkt werd hier jaarlijks tot 3 miljoen kilogram kaas verhandeld, maar door de opkomst van de verschillende kaasfabrieken in omringende dorpen kwam in de loop van de twintigste eeuw een einde aan de markt. Er is al vele jaren een grand café in gevestigd, waarin nog vele oude materialen en gereedschappen tentoongesteld worden. Op de Roode Steen wordt sinds juni 2007 op elke donderdag een toeristische kaasmarkt gehouden, en in De Waag wordt net als vroeger de kaas gewogen.
Zoek in Wikipedia