App Nederland Historische mannen en vrouwen

Herman Boerhaave  

Info Contact Home

Herman Boerhaave werd geboren op 31 december 1668 in Voorhout. Hij was een Nederlands arts, anatoom, botanicus, scheikundige en onderzoeker. Boerhaave was een hoogleraar die een tijdlang drie van de vijf leerstoelen van de medische faculteit bekleedde, rector magnificus van de Universiteit van Leiden en directeur van de Hortus botanicus Leiden. Hij stond bekend als begenadigd docent en was een van de bekendste mannen van Europa, wiens faam zelfs tot in China was doorgedrongen. Boerhaave's motto was Simplex sigillum veri: Eenvoud is het kenmerk van het ware.

Als kind heeft hij, vanaf zijn 12e jaar, vijf jaar lang geleden aan een hardnekkige zweer aan zijn linker dijbeen, waarvoor vele artsen werden geconsulteerd en vele pijnlijke behandelingen werden toegepast. Deze ervaringen wakkerden vermoedelijk zijn belangstelling voor de geneeskunde aan en verhoogden zijn inlevingsvermogen (empathie) in het lijden van zijn patiënten.

Boerhaave studeerde eerst, deels met hulp van giften van weldoeners, filosofie, theologie en wiskunde aan de Leidse universiteit. Hierna ging hij geneeskunde studeren en  promoveerde in 1693 in Harderwijk (deze universiteit bestaat niet meer) en vestigde zich als arts in Leiden.

In 1701 werd hij benoemd tot lector (in Nederland een docent aan een universiteit net onder die van hoogleraar) geneeskunde aan de Leidse universiteit. In 1709 werd hij in Leiden hoogleraar in de botanie en geneeskunde en verrichtte in die functie veel goed werk, niet alleen voor de universiteit, maar ook voor de Leidse hortus, waar hij veel verbeteringen en uitbreidingen in aanbracht en vele nieuwe plantensoorten beschreef.

In 1714 werd hij benoemd tot rector magnificus van de universiteit Leiden en volgde Govert Bidloo op als hoogleraar praktische geneeskunde. Hier introduceerde hij het nieuwe instituut van de klinische les aan het bed van de patiënt. In1718 werd hij ook benoemd tot hoogleraar chemie (scheikunde).

Boerhaave deed de methode van onderwijs aan het bed herleven en hechtte grote waarde aan een obductie na het overlijden, waarmee de samenhang tussen afwijkingen en verschijnselen kon worden aangetoond. Het syndroom van Boerhaave, de ruptuur (inscheuring) van de slokdarm bij hevig braken, is naar hem genoemd; hij beschreef het naar aanleiding van de ziektegeschiedenis van een admiraal van de Nederlandse vloot die hij behandeld had. De klinisch-pathologische conferenties die Boerhaave invoerde zijn ook tegenwoordig nog een belangrijk onderwijsmiddel.  Hij combineerde de beste elementen uit vele wetenschappelijke tradities.          

Zijn methoden werden door een groot aantal studenten, die uit alle landen kwamen om van hem te leren, door Europa verspreid. Twee van zijn boeken, Institutiones Medicinae (1708) en Elementa Chemiae (1724) bleven decennia lang standaardwerken.

Vlak voor zijn dood maakte Boerhaave kennis met de jonge Linnaeus, die toen net afgestudeerd was aan de Universiteit van Harderwijk. Hij herkende in hem een groot wetenschappelijk talent en stelde hem voor aan George Clifford, een vermogend Amsterdams bankier met een buitenplaats in Heemstede. Clifford was patiënt van Boerhaave en hypochonder. Boerhaave vertelde Clifford dat hij een arts in dienst moest nemen om op zijn dieet te letten en hierdoor is Linnaeus als lijfarts in dienst gekomen bij Clifford. Door Cliffords uitgebreide verzameling planten - die hij kon aanleggen door zijn contacten met de Vereenigde Oostindische Compagnie - heeft Linnaeus zijn beroemde Hortus Cliffortianus kunnen schrijven.

In 1722 werd Boerhaave ziek en besloot het rustiger aan te doen. In 1724 kocht hij Oud-Poelgeest. Elke plant die geen plaats vond in de hortus verdween naar het veel grotere buiten. In 1728 werd hij gekozen in de Académie française, in 1730 in de Royal Society in Londen. In 1729 moest hij zijn leerstoelen in de chemie en botanie opgeven, en concentreerde zich op zijn medische onderwijs. Hij overleed na een langdurig en pijnlijk ziekbed uiteindelijk in 1738 te Leiden.

Museum Boerhaave in Leiden is naar de geleerde genoemd. Museum Boerhaave is het Rijksmuseum voor de Geschiedenis van de Natuurwetenschappen en van de Geneeskunde.

              

+

+

Boerhaave, Hermann: Institutiones medicae in usus annuae exercitationis domesticos.

Nürnberg: Felseneckers Erben 1747, XVII Seiten + 458 Seiten + 36 Seiten Index. Kupfervignette auf Titel. Foto: Eigenes Foto (own work), Antiquariat Dr. Haack Leipzig

Hugo de Groot


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

TOP

Herman Boerhaave

Kunstenaar: J. Chapman (1798). Published London: J. Wilkes, Dec. 8, 1798 Bron: http://ihm.nlm.nih.gov/images/B29694