App Wereld Uitvindingen & Ontdekkingen

Scheepvaart

De scheepvaart is het vervoer en verkeer van goederen, mensen en dieren over water. Het gaat terug tot voor de geschreven geschiedenis.

De maritieme geschiedenis beschrijft de gebeurtenissen die samenhangen met het ontstaan en verloop van de scheepvaart. De scheepvaart heeft een belangrijk aandeel gehad in de ontwikkeling van de mensheid. Het maakte het mogelijk om overzeese ontdekkingen te doen, te handelen en ideeën en vaardigheden te verspreiden. Daarnaast is het ook een middel geweest om oorlog te voeren. Er zijn vier periodes te onderscheiden in de westerse scheepvaart: 1. De prehistorische en vroeghistorische scheepvaart, een periode van minstens 'drie millennia' (drieduizend jaar), met als hoogtepunt de Klassieke Oudheid (Romeinse Rijk en de Oude Grieken) en eindigend omstreeks de val van het West-Romeinse Rijk. 2. De middeleeuwse scheepvaart, een periode van een millennium (1000 jaar), eindigend rond 1500. 3. De Grote Zeilvaart, een periode van vier eeuwen van kolonisatie en wereldhandel, eindigend met de klipperperiode (bepaald scheepstype). 4. De mechanische scheepvaart (stoommachine, diesel, enz), de periode van de afgelopen twee eeuwen. De eerste vaartuigen zijn duizenden jaren geleden gebouwd. Afhankelijk van de omstandigheden varieerde de vorm. Daar waar houtsoorten voorkwamen die hard genoeg waren om uitgehold te worden, werden boomstamkano's gemaakt, terwijl huidboten en vlotten in andere gebieden werden gebruikt. De boomstamkano, kwam overal ter wereld voor. In 1955 werd bij Pesse in Drenthe een boomstamkano gevonden van circa 6500 v.Chr.. De Kajak, een vinding van de Eskimo's of Inuit, is een huidboot (van dierenhuiden).

Op rotsschilderingen in een grottenstad van het hoogplateau Tassili n'Ajjer in Algerije zijn de oudst bekende afbeeldingen gevonden van schepen. De tekeningen dateren van circa het 8e millennium v.Chr.. Een aardewerk scheepsmodel uit Eridu (in het huidig Irak) uit circa 3400 v.Chr. toont een duidelijk spoor van een mast. De Kretenzers en andere volken rond de Middellandse Zee, zoals de Cariërs, de mysterieuze Zeevolken en de Feniciërs (ongeveer huidig Libanon) maakten al vroeg lange zeereizen. De eerste galeien waren waarschijnlijk in gebruik vanaf de 30e eeuw v.Chr.. Een bekend type is de penteconter, een galei met vijftig riemen. De eerste opgetekende zeeslag vond plaats in 1210 v.Chr. toen Suppiluliuma II, koning van de Hettieten (stadstaat in huidg Turkije), een vloot van de Zeevolken bij Cyprus versloeg en hun schepen op zee verbrandde. Rond 800 v.Chr. werd de ramsteven geïntroduceerd, wat de manier van oorlogsvoering op zee drastisch veranderde. Tot die tijd enterde men meestal, maar nu kon een snel, manoeuvreerbaar schip een ander schip buiten gevecht stellen door die in een zij te rammen. Rond de 7e of 6e eeuw v.Chr. werd er een extra rij riemen geplaatst aan elk boord, wat resulteerde in de bireem (twee lagen roeiers). Al vrij snel daarna werd er nog een rij aan toegevoegd, zodat de trireem (drie lagen roeiers) ontstond. Tijdens de Siciliaanse expeditie van 415 v.Chr. tot 413 v.Chr. bleken de bovenste rijen kwetsbaar voor katapulten en bogen. Er werden nieuwere schepen gebouwd, waarbij alle roeiers beschermd werden.

In circa 4000 v.Chr. werd in Egypte zeil gebruikt voor de voortstuwing. De Egyptische farao Snofroe liet rond 2600 v.Chr. schepen bouwen van 50 meter lang. Daarvan stuurde hij er 40 naar de Libanon om cederhout te halen. Vanaf de 25e eeuw v.Chr. voeren de Egyptenaren op Poent (onbekend land, vermoedelijk in Oost-Afrika), waar ze mirre, goud, ivoor en ebbenhout haalden. Farao Hatsjepsoet herstelde in de 15e eeuw v.Chr. de internationale handel die verloren was gegaan in de strijd tegen de Hyksos (bevolkingsgroepen uit Klein-Azië). Ze beval een reis naar Poent. De expeditie bestond uit vijf boten, elke zeventig meter lang, met aantal zeilen, elk schip had 210 man en in elke boot zaten goederen om te ruilen. De Minoïsche beschaving van Kreta(eiland van huidig Griekenland) voer vanaf het 3e millennium v.Chr. al naar Cornwall (Engeland) om tin te halen, waarmee brons werd vervaardigd. Al in de 25e eeuw v.Chr. werden er op Kreta al eisen gesteld aan de maximum belading. Nadat het Minoïsche Kreta in verval raakte, werden de Feniciërs (ongeveer huidig Libanon) tussen 1500 en 400 v.Chr. de belangrijkste zeevaarders en handelaars van de Middellandse Zee en stichtten ze overal koloniën. omstreeks 500 v.Chr. werd de maritieme en commerciële invloed van Fenicië minder en werd haar rol als handelaar in de Middellandse Zee overgenomen door Carthago (stadstaat Noord-Afrika) en de Griekse stadstaten. De Carthageners bouwden de quinquereem (vijf lagen roeiers), waarmee ze een hogere snelheid konden bereiken. Hierdoor vestigden ze hun macht.

De oceaan is een hele grote plas water. Om te weten waar je bent en hoe je naar/op je bestemming komt, moet je navigeren. Om te sturen heb je een roer nodig. In de 1e eeuw werd het stevenroer ontwikkeld in het Chinees keizerrijk. Er is een 2000-jaar oud grafmodel teruggevonden dat al een dergelijk roer draagt. De jonk, één van de meest succesvolle scheepsontwerpen in de geschiedenis, was hier mee uitgerust. In de 12e eeuw kregen ook Europese schepen een stevenroer (steven: uiterste achtereinde van de scheepsromp). De stuurriem (riem: roeispaan) werd tot in de 15e eeuw nog gebruikt op kleinere schepen. Om je vaarrichting te bepalen kun je je oriënteren aan de hand van de sterren, maar dat kan alleen 's nachts en als het helder is. De Chinezen vonden rond 2600 v.Chr. het kompas uit (kompas is een navigatie-instrument om de richting ten opzichte van het noorden te bepalen). Later in de 12e eeuw verspreidde het gebruik van het kompas zich via de Arabieren naar Europa. Naast de richting, is voor plaatsbepaling ook een instrument nodig. Vanwege zijn nauwkeurigheid won het sextant het. Werking: de verticale hoek tussen een hemellichaam en de horizon wordt gemeten. Als de verticale hoek, de datum en het tijdstip van de dag bekend zijn, kan een hoogtelijn waarop men zich bevindt worden berekend. Twee verschillende personen vonden rond 1730 onafhankelijk van elkaar de sextant uit: John Hadley (1682-1744), een Engelse wiskundige, en Thomas Godfrey (1704-1749), een Amerikaanse uitvinder. Ook zijn een land- of zeekaart(en) nodig en een passer en liniaal.

Belangrijke scheepstypen: de kraak, dit is zeer zeewaardig zeilschip, ontwikkeld in de tweede helft van de 15e eeuw en geschikt voor lange tochten en ontdekkingsreizen. In het midden van de 16e eeuw bleek, dat de kraak met zijn hoge voorkasteel, lastig met zware naar voren schietende kanons was uit te rusten. Het type werd doorontwikkeld tot de galjoen, met lagere boeg, die model stond voor de 17e eeuwse spiegelretourschepen die de welvaart van de Gouden Eeuw brachten. Het spiegelretourschip was het belangrijkste type transportschip van de V.O.C., een zeilschip dat gebruikt werd voor vervoer van goederen en personen. Tevens waren de schepen bewapend met hetzelfde type kanon als op de oorlogsschepen van de Republiek, alleen minder in aantal. De Batavia (handelsschip) en ook de Zeven Provinciën (oorlogsschip) waren zo'n spiegelretourschip. De Zeven Provinciën was een linie (oorlogs)schip van de Admiraliteit van Rotterdam met 80 stukken geschut. Het schip werd het vlaggenschip van luitenant-admiraal Michiel Adriaenszoon de Ruyter (1666-1674). Een Fluitschip of Fluit is een Hollands scheepstype met een karakteristieke peervorm, dat werd gebouwd in de 17e en 18e eeuw. Het werd hoofdzakelijk gebruikt om vracht te vervoeren. Kenmerkend was het smalle dek en de brede laadruimte (peervorm). De fluit was bijzonder geschikt voor de handelsvaart in Europa door het beperkte aantal bemanningsleden dat nodig was om het te zeilen en de geringe diepgang. Het schip werd dan ook één van de belangrijkste scheepstypen voor de Nederlandse internationale scheepvaart.



Klipper

De klipper volgde het spiegelretourschip op. Het is een snel zeilschip met een scherpe boeg en een of meerdere masten, dat eind 19e eeuw en begin 20e eeuw in gebruik was. De klipper is met name bekend vanwege de grote snelheden die de schepen haalden. Hierdoor werden ze doorgaans gebruikt voor de handel in etenswaren en andere goederen die konden bederven. De uitvinding van de stoommachine had ook zijn invloed op de scheepvaart. Door een stoommachine te gebruiken voor de voortstuwing, was men niet meer afhankelijk van de wind voor de zeilen. Een stoomboot of stoomschip is een schip dat wordt aangedreven door een stoommachine. Aanvankelijk dreef de stoommachine een scheprad aan, vanaf 1836 komt de stoomboot met scheepsschroef op. De eerste raderstoomboot was de Pyroscaphe (1783) ontworpen door de Fransman Claude François Jouffroy d'Abbans. In 1704 had zijn landgenoot Denis Papin een door een stoommachine aangedreven roeiboot ontworpen. In 1737 bouwde Jonathan Hulls een stoomboot die twee schoepraderen aan de achtersteven had. Een schroefstoomschip is een schip, dat voor de voorwaartse beweging gebruik maakt van stoomkracht, en deze weer met gebruikmaking van de schroef (en niet van een schoepenrad). Deze schepen kregen voor de scheepsnaam de aanduiding 'SS' = stoomschip. Begin 20e eeuw werd de stoommachine langzamerhand grootdeels verdrongen door de dieselmotor (voor de scheepsnaam de aanduiding 'MS' =

motorschip). Schepen aangedreven door

kernenergie zijn in feite stoomschepen.

Scheepvaart

De scheepvaart is het vervoer en verkeer van goederen, mensen en dieren over water. Het gaat terug tot voor de geschreven geschiedenis(prehistorie). Tegenwoordig is de scheepvaart onder te verdelen in zeevaart, binnenvaart en visserij. Bijna 90% van de wereldhandel verloopt via scheepvaart. Ook wordt er onderscheid gemaakt tussen beroepsvaart en pleziervaart. Paus Alexander VI bepaalde na de ontdekking van de Nieuwe Wereld (Amerika), dat alles ten westen van een bepaalde lijn toebehoorde aan Spanje, en alles ten oosten daarvan aan Portugal. In het verdrag van Tordesillas (1494) stemde Spanje ermee in dat deze lijn naar het westen werd verlegd. Hierdoor werd het later ontdekte Brazilië Portugees bezit. Bij het Verdrag van Zaragoza (1529) werd deze lijn tot in de Stille Oceaan doorgetrokken. In 1604 publiceerde de Nederlander Hugo de Groot 'De iure praedae' (over het buitrecht), inclusief 'Mare liberum' (de vrije zee). Hierin formuleerde hij het nieuwe principe dat de zee een internationaal gebied was en dat alle landen vrij in het gebruik daarvan waren voor de handel. Dit werk was de ideologische grond, waarop de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden diverse handelsmonopolies open kon breken met hun enorme zeemacht. Engeland, dat in een hevige strijd was verwikkeld met de Nederlanders over de dominantie van de wereldhandel, was het hier niet mee eens. Dit alles leidde tot het VN Zeerechtverdrag. Deze heeft in de loop der jaren een aantal bepalingen vastgelegd over de grenzen van de internationale wateren, en is in 1994 in werking getreden.


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

TOP Info Contact Home

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Kano maken: het uitbranden en uitschrapen met grote schelpen van een boomstam door Indianen, USA.

Source image: http://www.virtualjamestown.org/images/white_debry_html/debry128.html

Inuit-jager in een traditionele kajak (zgn. huidboot gemaakt van huiden), Kulusuk, Groenland.

 Bron: wili hybrid

Gallei, houten gallei, model in het Museo Storico Navale di Venezia (Naval History Museum) in Venitië, Italië.

Foto: Myriam Thyes

Houten model van een trireem, een oorlogsschip uit de Oudheid.

Bron: Deutsches Museum, Munich, Germany

 H.M.S. 'Victory' in volle zeilen.  oorlogsschip dat dienst deed bij de Britse Marine in de achttiende en negentiende eeuw.

Schilder: Thomas Buttersworth. Foto: Bonhams

Een kraak op een 16e-eeuwse kaart.

Bron: Boxer, Charles R.. O império marítimo português 1415–1825. São Paulo: Companhia das Letras, 2002, ISBN 8535902929

Reconstructie van het galjoen "Batavia" in Lelystad, Nederland.

Foto: Borsi112

Replica van het VOC-schip Prins Willem (VOC- en vlaggenschip), aangemeerd bij de voormalige marinewerf Willemsoord in Den Helder.

Auteur: Winkelmann

Klipper N. T. Hill. Schilder: William P. Stubbs. De klippr en zijn bemanning is verdwenen op haar eerste reis.

Foto: Dr. Roy Winkelman  Bron:  Old State House

RMS Titanic tijdens zeebestendige testen op 2 April 1912.

Bron: Nationale Archief en Dossier Administratie, gecatalogiseerd onder de ARC Identificatie (National Archives Identifier) 306 RG 306