App Wereld Muziek (klassieke muziek)

Classicisme muziek

Het classicisme in de muziekgeschiedenis loopt van 1750 (dood van Johann Sebastian Bach) tot 1810. De wortels van het classicisme liggen in de 'empfindsame stijl', de 'galante stijl' en de 'Sturm und Drang-periode'. Het classicisme rekent eigenlijk af met de barokperiode door afnemend gebruik van contrapuntische technieken, en door de opkomst van de homofone zetting, waarin een melodie voornamelijk door akkoorden wordt begeleid. De uitdrukking van de melodie en het gebruik van de harmonie louter als ondersteuning van die uitdrukking, in plaats van een complex meerstemmig weefsel waarin harmonie veeleer het gevolg is van de samenklank van diverse stemmen, is kenmerkend voor het classicisme. Aan de periode van het classicisme ontleent de klassieke muziek haar naam. Het omvat hoofdzakelijk de werken van Wolfgang Amadeus Mozart en Joseph Haydn (1e Weense School). Soms worden ook de vroege werken van Ludwig van Beethoven hiertoe gerekend. Eén van de belangrijkste vernieuwingen, oorspronkelijk afkomstig uit de zogenoemde 'Mannheimer Schule', is het integrale gebruik van tekens om de dynamiek te noteren, zoals p voor zacht en f voor luid. Voorts blijft de muziek hoofdzakelijk tonaal, maar kent een grote verandering: langzamerhand wordt het contrapunt vervangen door de harmonie en begint de pianoforte aan een sterke opmars. Ze maakt de weg vrij voor de triomftocht van de piano. In de periode van het classicisme ontstaan nieuwe vormen: de sonatevorm, de symfonie; en nieuwe bezettingen: het strijkkwartet en het, dan nog kleine, symfonieorkest.

De empfindsame stijl (uit het Duits: 'empfindsam' = 'sentimenteel, overgevoelig') is een muzikale stijlrichting rond 1750 die sterk van door het gevoel ingegeven uitdrukkingselementen gebruik maakt. De stijl wordt voornamelijk vertegenwoordigd door de werken van componisten uit Noord- en Midden-Duitsland, waaronder bijvoorbeeld Carl Philipp Emanuel Bach. De stijl ontstond rond 1750 vanuit het burgerlijk milieu dat zich bewust werd van haar opkomende positie in vele lagen van de maatschappij, waaronder haar culturele en kunstzinnige. Kenmerkend voor de stijl is dat er in kleine kring en kleine bezetting gemusiceerd wordt, dat het klavichord veel gebruikt wordt vanwege zijn intieme klank en dat de melodielijnen spiritueel, verfijnd, expressief, gevoelvol en beweeglijk worden gehanteerd. De empfindsame stijl ontwikkelde zich parallel aan en gedeeltelijk uit de galante stijl. Zowel de galante- als de empfindsame stijl zijn beide uitdrukking van de muzikale rococo-periode. Tezamen met de Sturm und Drang vormen deze stijlen de voorbodes van de classicistische muziek, die later als Eerste Weense School bekend zou worden.

De galante stijl is een muzikale stijlrichting uit de overgangstijd tussen de barokperiode en de classicistische periode in de jaren tussen ongeveer 1740 en 1780. Tezamen met de empfindsame stijl vormt deze periode de muzikale rococo. Kenmerken van de galante stijl zijn: 1. kleine vormen, 2. veel motiefherhalingen, 3. de melodie, die veelal zangerig is, is belangrijk, 4. spaarzame en eenvoudige harmonieën in de begeleiding. In de galante stijl wordt het esthetisch ideaal van die tijd weerspiegeld, waarin sierlijkheid, bekoorlijkheid, begrijpelijkheid en natuurlijkheid van de uitgedrukte gevoelsinhoud belangrijker is dan complexiteit en contrapunt, zoals die in de laat-barokke periode werd toegepast. Componisten die deels in de galante stijl schreven waren onder andere Couperin, Domenico Scarlatti, Telemann, Pergolesi, Giovanni Battista Sammartini en Quantz. In het bijzonder Carl Philipp Emanuel Bach verdiepte de galante stijl, en mengde deze met contrapuntische technieken. Hierdoor ontstond ook de Sturm und Drang-stijl die als aanzet tot de Eerste Weense School wordt gezien. Onder de Eerste Weense School wordt in de muziekgeschiedenis verstaan: de componisten Mozart, Haydn en Beethoven. Dit als voorganger van de Tweede Weense School, die uit de componist Arnold Schoenberg en zijn studenten Alban Berg en Anton Webern bestaat.

Sturm und Drang is een term afkomstig uit het Duitse taalgebied en staat bekend als een literaire en muzikale stroming in de tweede helft van de 18e eeuw. De Sturm und Drang wordt gekenmerkt door de passie voor de natuur. De driften van de mens en de natuur staan centraal, dus niet de ratio (het verstand). De muziekstroming, onder andere door Joseph Haydn sterk beïnvloed, kenmerkt zich door abrupte wendingen, passie, bravour en vrolijkheid. In de literatuur geldt Johann Gottfried von Herder als de belangrijkste proponent van de Sturm und Drang-beweging (ca. 1770). Hij had een grote invloed op latere Duitse dichters als Goethe en Schiller. Bekende filosofen als Jean-Jacques Rousseau spraken van "Retour à la Nature" (terug naar de natuur), de basale drift. Deze is de leidraad en de belangrijkste motivator van de mens en dus niet het verstand. In overdrachtelijke zin wordt het begrip "Sturm und Drang" gebruikt voor de adolescentie; om aan te duiden dat iemands motivatie en idealen als jong volwassene, of ook als beginner in een beroep, zeer sterk waren. Veelal met het onuitgesproken waardeoordeel dat die intensiteit onvolwassen is.

Rococo is een Europese stijlperiode uit ruwweg 1720-1775. De naam is een samentrekking van het Franse woord rocaille, een asymmetrisch schelpmotief dat men in de 18e eeuw aantreft in met name de toegepaste kunst, en het Italiaanse barocco, dat barok betekent. Kenmerkend voor het rococo is de genoemde asymmetrie, de nadruk op elegantie en het lieflijke en luchtige karakter. Het kleurgebruik typeert zich door de zachte tinten, met veel gebruik van pastel. Met betrekking tot de decoratie zet de beweging van de barok zich in het rococo voort, maar ze fragmenteert zich en wordt op kleinere schaal uitgedrukt. Monumentaliteit wordt vervangen door lossere vormen, vrolijkheid en frivoliteit; de onderwerpen worden minder ernstig. Dit valt samen met het minder streng worden van de sociale en morele codes in de samenleving. In de muziekgeschiedenis verstaat men onder rococo de stijl die zich ontwikkelde uit de barokmuziek. rococo kenmerkte zich door intieme kamermuziek met uiterst verfijnde versieringsvormen. Bekende rococo-componisten waren: Johann Christian Bach, Carl Philipp Emanuel Bach, Louis-Claude d'Aquin, Wolfgang Amadeus Mozart en Jean-Philippe Rameau.


Info Contact Home

Klavichord

Het klavichord speelt in deze tijd een grote rol. Het is een klein klavierinstrument uit Europa dat tot de snaarinstrumenten wordt gerekend. Het speelde vooral in de kamermuziek uit de 17e en 18e eeuw een grote rol. De klank is erg zacht, en lijkt wel wat op die van een luit. Daarom wordt het klavichord vaak gebruikt als solo-instrument, en dan voornamelijk als huisinstrument. Het klavichord is een van de oudste toetseninstrumenten met snaren, en is ontstaan uit het monochord, een instrument uit de Oudheid. In een schriftelijke bron uit 1396 wordt de naam klavichord voor het eerst gebruikt. Het oudste klavichord dat nog bestaat is in 1543 gebouwd, en bevindt zich in het Muziekinstrumentenmuseum in Leipzig. Tot ver in de 18e eeuw was het instrument in Europa wijd verbreid. Het was toen zo bekend dat het Duitse woord Clavier, dat oorspronkelijk alle toetseninstrumenten aanduidde, specifiek werd gebruikt voor het klavichord. Het klavichord werd in die tijd belangrijker gevonden dan het klavecimbel of de pianoforte. Vrijwel alle muziek die voor klavecimbel, piano, of orgel is geschreven kan ook op een klavichord worden gespeeld. Het instrument is echter te zacht voor ensemblespel, en virtuoze loopjes en snelle herhalingen van akkoorden zijn er niet goed op mogelijk. Ook de stemming, vaak middentoon, laat enkel oude lektuur toe. De bekendste componist voor klavichord is Carl Philipp Emanuel Bach, een zoon van Johann Sebastian Bach.

Contrapunt

Onder contrapunt wordt in de muziektheorie het verband tussen twee of meer stemmen verstaan. De term komt uit het Latijn, van punctus contra punctum, noot tegen noot. Contrapunt is de eerste grote schrijfwijze van de westerse muziek en verschilt met de latere harmonie in het beschouwen van de muziek: * harmonie bekijkt de muziek vanuit de verticale samenklank in akkoorden of akkoordprogressies, * contrapunt bekijkt de muziek horizontaal, in gelijkwaardige stemmen, waarbij wel het verticale aspect van belang is en aan regels gebonden is voor de samenklank der stemmen. Er bestaan twee soorten contrapunt: het strenge en het vrije contrapunt. Contrapuntiek wordt gewoonlijk in vijf soorten (Duits: Gattungen, Engels: species) verdeeld, teneinde een praktische leerweg aan studenten te bieden. Onder omkeerbaar contrapunt wordt contrapuntiek verstaan, waarin de onderste melodie ook bovenste zou kunnen zijn, zonder dat daarmee tegen de regels van consonantie (gelijkluidend, samenklinkend) wordt ingegaan. Omkeerbaar contrapunt kan op drie manieren: door middel van de transpositie (in een nieuwe toonsoort schrijven) van één van de stemmen met een octaaf, deciem of duodeciem. In meer algemene zin wordt onder de term contrapunt verstaan: polyfonie, of: een tegenmelodie ('een contrapunt'). Zo kan ook worden gesproken over contrapuntische muziek, waarmee aangeduid wordt dat er verschillende melodische ontwikkelingen tegelijkertijd plaatsvinden.


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

TOP

+

+

+

+

+

+

Zweedse luit, fabrikant Alfred Brock, 1931.

Foto Mikael Bodner. Bron: in de muziek en de collectie van instrumenten Theater Museum.

Links: Octochordis mandolino-lira (mandolin),1900; Rechts: Mandolino (mandolin), 1763.

Foto: muziekinstrumenten in het Musical Instrument Museum (Phoenix) on 2011-04-26. Auteur: Tashaila Nichole Meyers & User:Argon233

 Classicisme: klassieke hobo met zeven sleutels, opvolgende verbeteringen in de barokke hobo uit het midden van de 18e eeuw.

Exemplaar van Sand Dalton van het origineel van Johann Friedrich Floth, c. 1805.

 Classicisme: klassieke hobo.

Foto: OboeCrack

Klavichord van Hieronymus Albrecht Hass, 1742 Hamburg-Museum, Duitsland.

Foto: Henricus Sagittarius

Klavichord naar Joh. Albrecht Haas.

Auteur: InFairness at en.wikipedia