App Wereld Muziek (klassieke muziek)

Muziekinstrumenten -5-: slaginstrumenten

Slaginstrumenten of percussie worden doorgaans in twee groepen verdeeld op basis van klankvoortbrenging: 1. idiofoon, het geluid wordt door van nature klankrijk materiaal (een vaste stof die in hoorbare trilling kan worden gebracht) veroorzaakt (vb. xylofoon - hout, triangel - metaal), 2. membranofoon, het geluid wordt door een vel of membraan veroorzaakt (vb. pauk, snare drum). Onder slagwerk in het algemeen wordt in de muziek verstaan: de muziekinstrumenten die men doorgaans d.m.v. een slagtechniek bespeelt, zoals de diverse soorten trommels, bekkens en kleinere instrumenten zonder specifieke toonhoogte. Voorts bestaan er slagwerkinstrumenten met een specifieke toonhoogte, zoals de pauken en de gong. Het drumstel (een combinatie van trommels, bekkens en soms ook percussie-instrumenten) wordt veelal gebruikt in pop- en rockbands, in jazzmuziek en steeds vaker in orkestverband. Veel slagwerk wordt bespeeld met behulp van stokken (vaak van hout, soms van kunststof of metaal). Soms zijn de stokken voorzien van koppen die met vilt of draad omwonden kunnen zijn, zoals de stokken van de marimba. Diverse trommels en dergelijken worden ook soms met de hand bespeeld. De grote trom en bekkens kennen soms een met een pedaal bediende stok. Onder percussie wordt meestal verstaan: de kleinere slagwerkinstrumenten en een aantal instrumenten die uit de wereldmuziek afkomstig zijn, dat wil zeggen uit andere dan de westerse klassiek muzikale traditie, zoals de claves, conga's, bongo's en de güiro.

De xylofoon is een muziekinstrument behorend tot het gestemde slagwerk dat bestaat uit een reeks houten staven die zijn opgehangen aan een op een frame gespannen touw. Onder iedere toets kan een resonator (klankholte) hangen om de grondtoon te versterken. Omdat de toonhoogte, onder andere, afhangt van de lengte van de toets zijn de laagste toetsen veel langer dan de hoogste (hetzelfde geldt voor de resonatoren). De concertxylofoon bestaat uit twee rijen staven: de achterste rij correspondeert daarbij met de zwarte toetsen van de piano en de voorste met de witte. Het instrument is daarmee chromatisch (een toonladder die alle twaalf tonen van de westerse gelijkzwevende stemming bevat). Het instrument wordt bespeeld met stokken met een harde kop van rubber, hout of kunststof. De naam komt van het griekse xylos, dat 'hout' betekent. De meeste xylofoons op scholen zijn niet chromatisch omdat de aanschaf daarvan nogal duur is. Er zijn verschillende stemmingen, zoals de sopraan- alt- en basxylofoon. Het instrument werd in 1874 in de klassieke muziek geïntroduceerd door Camille Saint-Saëns: in zijn Danse macabre en ook in zijn acht jaar later geschreven Carnaval des Animaux (Fossiles) speelt de xylofoon een prominente rol. In beide werken wordt het instrument ingezet om botten te vertolken. De eerste symfonie waarin het instrument werd voorgeschreven was de 6e symfonie van Gustav Mahler uit 1904. Andere stukken: de Sabeldans van Chatsjatoerjan en De Vuurvogel van Igor Stravinsky.

De triangel is een metalen slagwerkinstrument dat behoort tot de klasse van de idiofonen (zelfklinkers). Het instrument bestaat uit een driehoekig gebogen metalen staaf en wordt, opgehangen aan de bovenkant, aangeslagen met een kleiner metalen staafje. Dat gebeurt bij voorkeur op de zijde tegenover de opening, voor de mooiste klank. De triangel brengt slechts drie klokjesachtige, maar doordringende tonen voort en wordt onder meer in een orkest gebruikt. Roffels worden in een van de dichte hoeken geproduceerd door het staafje snel heen en weer te bewegen. Een triangel komt voor in verschillende formaten: kleinere klinken hoger dan grotere, hoewel de exacte toonhoogte van een triangel (anders dan die van een pauk) in de muziek geen rol speelt. De triangel bereikte Europa in de zeventiende eeuw vanuit Turkije en is sinds de negentiende eeuw een van de meest gebruikte slagwerkinstrumenten in het symfonieorkest. Buisklokken zijn instrumenten uit de slagwerkfamilie, behorende tot de klasse van de idiofonen. Het is een reeks buizen, die net als de toetsen op een piano zijn geordend. Met een kunststof, of houten hamer wordt aan de bovenkant van de buizen geslagen. Met een stang kan een dempermechanisme worden bediend om de klank van de buizen te dempen. De buizen zijn van boven gesloten en van onderen open. Buisklokken worden in de klassieke (programma) muziek vaak voorgeschreven om de klank van kerkklokken te imiteren.

Trommels zijn de grootste groep muziekinstrumenten binnen de membranofonen. Trommels bestaan doorgaans uit een ketel met een gespannen vel (membraan) over de boven- en soms ook onderkant. Het geluid wordt gecreëerd door op het membraan te slaan. Dit gebeurt met stokken of met handen. Vandaar de term slagwerkinstrumenten. De trommel is binnen de muziek vrijwel altijd aanwezig. Denk hierbij aan fanfares, orkesten, combo's en aan pop- en rock-bands. Een drumband bestaat bijna uitsluitend uit trommels. Eigenlijk is de juiste benaming trom (dus zonder -mel), in meervoud trommen. Trommels komen in verschillende diepte- en omtrekmaten voor. Elke combinatie van diepte en omtrek levert een andere klank op. Hierbij gelden de regels 'hoe dieper een trom, hoe lager de klank' en 'hoe groter de omtrek van een trom, hoe lager de klank'. Het materiaal van een trom is essentieel voor de uiteindelijke klankkleur. Zo klinkt hout in de regel warmer en voller dan metaal, fiberglas of kunststof. Hout is het meest voorkomende materiaal waarvan trommels zijn gemaakt. Het soort hout, de dikte van het hout en de afwerking van het hout; allen tezamen bepalen ze het karakter van de klank. Dat geldt ook voor het materiaal van het vel. Het soort vel (natuurlijk of kunststof), de dikte van het vel en de bespanning van het vel; het beïnvloed allemaal het uiteindelijke geluid van de trom. Uitgaande van een moderne trommel, dan bestaat deze standaard uit de volgende componenten: 1. de ketel; de klankkast van de trommel, meestal met een ronde (dan wel cilindrische) vorm, 2. het slagvel; het membraan waar men op slaat, 3. indien aanwezig het resonantievel; het ondervel dat de geproduceerde geluidstrillingen van het slagvel 'versterkt' en qua klank 'inkleurt', 4. de spanringen; de metalen of houten ringen waarmee men de vellen aanspant, 5. de spanklauwen; de metalen 'houders' die nodig zijn om een vel te spannen, 6. de spanbouten; de metalen schroeven die in de spanklauwen worden gedraaid om het vel te spannen. Vroeger werden vellen van trommels via een touw gespannen. Dit ziet men bijvoorbeeld terug bij een tapan (een turkse grote trom). Bij een 'kleine trom', 'concerttrom', 'snare-trom' of 'paradetrom' vindt men als extra de volgende onderdelen: 1. de snaarmat; een serie metalen draden welke op een bepaalde manier zijn gebogen en aan weerskanten bijeen worden gehouden, 2. Het snaarmechaniek; een mechanisme op de ketel van de trom, waarmee de snaarmat op het resonantievel kan worden gedrukt (het 'scherp' spelen) of juist van het resonantievel af kan worden gehaald (het 'dof' spelen). Er bestaan net zoveel soorten stokken als dat er trommels zijn. Zo bestaan er stokken van hout, plastic en zelfs van metaal. De meest voorkomende stokken hebben een klein uiteinde; de zogenoemde 'tip'. Er bestaan ook stokken waar op het eind een bol is bevestigd. Deze 'knotsen' zijn gemaakt van vilt, kurk of leer. Daarnaast zijn er ook speciale stokken als 'kwastjes' (brushes), die binnen de jazz veelvuldig worden toegepast. Het materiaal van de stok, de zwaarte en de vorm; ze zorgen tezamen voor de klankkleur van het geluid. Hieronder de meest voorkomende typen (dubbelvellige en moderne) trommels: Kleine trom (ook wel snare-trom, snaredrum, snarentrom of concerttrom genoemd); een niet diepe trommel met een snaarmat. Piccolo-snare; een zeer platte trommel met een snaarmat (veel gebruikt bij een drumstel). Paradetrom; een redelijk diepe trom met een snaarmat (speciaal voor fanfares en drumbands). Tenortrom; een diepe trom bespeeld met vilten stokken (speciaal voor fanfares en drumbands). Overslagtrom (ook als grote trom bekend); een slanke trom met een grote omtrekmaat speciaal voor drumbands en wordt meestal op de borst en buik gedragen). Orkesttrom (ook als grote trom bekend); een dikke trom met een grote omtrekmaat (speciaal voor fanfares, wordt meestal op de borst en buik gedragen en komt met en zonder bekkens voor). Grote Orkesttrom; een grotere uitvoering van de eerder genoemde orkesttrom (speciaal voor orkesten, staat altijd op een standaard en komt nooit met bekkens voor). Tom; middel-diepe tot diepe trommel zonder een snaarmat (speciaal voor een drumstel en komt ook zonder resonantievel voor). Bass drum; diepe trom met een grote omtrekmaat (speciaal voor een drumstel en komt ook zonder resonantievel voor). Floortom; een diepe trommel zonder een snaarmat (speciaal voor een drumstel en komt ook zonder resonantievel voor). Pauk; een houten of koperen ketelvormige trom (vooral gebruikt in orkesten).


Bekken of Cimbaal

Een bekken of cimbaal is een slagwerkinstrument. De diverse uitvoeringen van het bekken worden vaak met de Engelstalige benaming (cymbal) aangeduid: Crashbekken, Hi-hatbekken, Ridebekken, Sizzler, Splashbekken, Hangend bekken, Chinees bekken: De cimbaal bestaat uit een ronde, iets gekromde metalen schijf die in het midden opgehangen is of met een riem wordt vastgehouden. Ook in de slagwerksectie in klassieke muziek worden bekkens toegepast. Cimbalen behoren samen met castagnetten, de crotales en de tingsha tot de familie van percussieinstrumenten waarbij de klank wordt geproduceerd door het tegen elkaar slaan van gelijke voorwerpen. Uit oudheidkundige vondsten blijkt dat Assyriërs (800 v.Chr.), Chinezen, Egyptenaren en Grieken (500 v.Chr.) reeds cimbalen kenden. Cimbalen hangen doorgaans op een statief, schuin naar de drummer toe, en worden bespeeld met houten stokken, of met brushes. Handcimbalen worden met de holle zijde tegen elkaar geslagen, rand tegen rand, en doorgaans in een verticale schuifbeweging daar de luchtweerstand horizontaal tegen elkaar slaan verhindert. Een cimbaal wordt vervaardigd van een geheimgehouden legering die grotendeels uit brons bestaat. Deze wordt verhit en wordt dan in kleine porties gekoeld in water en olie. Deze worden opnieuw verhit en verschillende keren door een wals geplet. Uit de aldus verkregen bronzen plaat wordt een ruw bekken gesneden waarin een cup (bel) geslagen wordt. Elk bekken krijgt vervolgens zo’n 1000 hamerinslagen (het hameren). Op een draaischijf wordt elke cimbaal voorzien van zgn. toongroeven.


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

TOP Info Contact Home

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Idiofonen in een orkest: crotales en glockenspiel.

Foto: Gregory F. Maxwell <gmaxwell@gmail.com> PGP:0xB0413BFA

Xylofoon: IFAN, Dakar - Instrument.

Foto: HaguardDuNord

Triangel, 1919.

Foto: Nordisk Familjebok (1919) vol.29 p.698

Malawi, jongens bespelen drums.

Foto: Steve Evans from Citizen of the World

Rick Benjamin en het Paragon Ragtime Orchestra, optreden in het Poncan Theatre in Ponca City Oklahoma op 4 Oktober, 2008.

Foto: Hugh Pickens

Concerttrommel met een gemonteerde Zildjian bekkenplaat.

Foto:  vxla from Chicago, US. Naamsvermelding: Eric Pancer

Pauken van het Civic Orchestra van Chicago.

Foto: sheila miguez from Chicago, IL

Harmonie O&U in het Frits Philips Muziekcentrum in Eindhoven.

Foto: HarmonieO&U at Dutch Wikipedia

Diverse slaginstrumenten.

Foto: ottmarliebert.com from Santa Fe, Turtle Island

Bongo's.

Foto:  cralize

Twee gong-sets van de Javaanse Gamelan: rechtsbuiten hangt de gong ageng; linksbuiten de gong suwukan.

Bron: Indonesian Embassy in Australia. Foto: fir0002 | flagstaffotos.com.au (CC BY-NC 3.0)

Orkest-Pauken van de Firma Berliner Paukenwerkstatt/Wolfgang Hardtke.

Foto: Guido Rückel. Naamsvermelding: Timpani21 uit de.wikipedia.org

Een collectie van bekkens bij Daddy's Junky Music, Boston.

Foto: Cryptic C62