App Wereld Ontdekkingsreizigers

Hendrik de Zeevaarder

Hendrik de Zeevaarder (1394 — 1460) was de derde zoon van koning Johan I van Portugal en diens vrouw Philippa van Lancaster. Hoewel zijn bijnaam anders doet vermoeden, was hij zelf geen groot reiziger. Hij was echter de initiator en financier van een groot aantal reizen, die de aanzet gaven tot de opbouw van het Portugese wereldrijk. De bijnaam 'de zeevaarder' is in het Portugees een stuk logischer: de navigator (initiator, initiatiefnemer). In 1415 onderscheidden Hendrik en zijn broers zich door de Portugese verovering van Ceuta, een islamitische stad in het noorden van het huidige Marokko. De stad was rijk geworden, doordat het het eindpunt van handelskaravanen vanuit West-Afrika was. Na de verovering door de christenen droogde deze bron echter op. Hendrik was van mening, dat de Portugezen zelf naar de bronnen van de producten die in Ceuta verhandeld werden, moesten varen, om zo de handel in handen te krijgen. Een andere belangrijke aansporing voor hem, was het idee van een kruistocht tegen de moslims. Door zuidwaarts te gaan, tot voorbij de islamitische gebieden, konden de christenen de moslims in de tang nemen. En wellicht zou hij er ook in slagen een verbond te sluiten met Priester Johannes, een machtige christelijke priester-koning, waarvan men geloofde dat hij ergens in het binnenland van Afrika regeerde.

Hendrik werd Grootmeester van de rijke Orde van Christus en vestigde in Sagres, nabij Kaap St. Vincent (plaats aan zee op de zuidwestelijke punt van Portugal), een nautisch (voor de zeevaart) centrum genaamd Vila do Infante. Hij liet hier experts op het gebied van navigatie en cartografie samenkomen en bouwde zo aan de opkomst van Portugal als een zeevarende natie. Vanuit Lagos (Portugese handelspost -havenplaats in het huidge Nigeria- ) werden expedities uitgezonden. Zijn belangrijkste doel was het onderzoeken van de Afrikaanse kust zuidwaarts. Dit bleek echter moeilijk. De Portugese zeevaarders hadden grote angst voor de zeeën voorbij Kaap Bojador (ten zuiden van Marokko). Er deden allerlei verhalen de ronde: de kaap zou zich net onder de oppervlakte mijlenver in zee uitstrekken en zo het varen onmogelijk maken. Het land zou dor en levenloos zijn. En er waren zelfs geruchten, dat de zee er kokend heet was. Veel van de door Hendrik uitgezonden expedities gingen dan ook een andere richting uit, en hielden zich bezig met kolonisatie op de Canarische eilanden (eilandengroep in de Atlantische Oceaan, ten westen van Marokko) of kruistochten tegen de moslims in Noord-Afrika, bijvoorbeeld.

Toch brachten deze eerste jaren ook ontdekkingen: João Gonçalves Zarco en Tristão Vaz Teixeira herontdekten in 1418 Porto Santo (Portugees eiland en onderdeel van de eilandengroep en autonome regio Madeira), wat leidde tot Portugese kolonisatie van dit eiland en Madeira. Ook de Azoren (een eilandengroep in de Atlantische Oceaan) werden, ergens in de jaren '30, door leden van Hendriks expedities ontdekt en gekoloniseerd. In 1433 werd een dienaar van Hendrik, Gil Eannes, uitgezonden naar Kaap Bojador. Ook hij faalde, maar dit keer liet Hendrik het er niet bij zitten. Eannes werd uitgefoeterd voor het geloof in de diverse angstverhalen, en met de belofte van rijke beloning als hij zou slagen, werd hij het volgende jaar opnieuw uitgezonden. Dit keer slaagde Eannes. Voorbij de kaap zag hij geen sporen van menselijke bewoning, maar nam wel enkele plantjes (Anastatica hierochuntina) mee terug naar Portugal.

Hiermee was de beslissende stap gezet, en in de volgende jaren kwamen Hendriks mannen stukje bij beetje steeds verder. Eannes en Afonso Gonçalves Baldaya kwamen in 1435 tot zo'n 200 km voorbij Kaap Bojador, in 1436 bereikte Baldaya 'Rio de Oro' (Spaanse kolonie in Noordwest-Afrika), en kwam tot 20°46' NB. Hierna kwam er echter een kink in de kabel. In 1437 ondernamen de Portugezen een militaire actie tegen Tanger (noordpunt van Marokko aan de Straat van Gibraltar). Deze verliep echter rampzalig. De Portugezen werden gedwongen Ceuta terug te geven en Hendriks jongste broer Fernando werd gevangen genomen als gijzelaar. De paus was echter van mening dat een christelijke stad (wat Ceuta nu geworden was) nooit aan ongelovigen kon worden teruggegeven, met als gevolg dat Fernando in gevangenschap bleef tot hij in Fez overleed. Daarna overleed koning Duarte, Hendriks broer, en ontstonden er discussies over de vraag wie als regent voor diens minderjarige zoon Alfons zou optreden. Pas toen dat was opgelost, kon Hendrik zich weer met Afrika bezighouden.

In 1441 werden de expedities langs de kust van Afrika voortgezet. Antão Gonçalves en Nuño Tristão 'vingen' een aantal inwoners van het land en brachten ze naar Portugal. Onder hen was het stamhoofd Adahu, die moslim was en de taal van de Moren sprak. Tristão voer hierna nog verder, en bereikte Kaap Branco. Adahu werd in 1443 teruggebracht en geruild tegen 10 andere slaven. In datzelfde jaar bereikte Tristão het eiland Arguim (klein eiland bij Mauritanië aan de westkust van Afrika) en ving nog meer slaven. Hiermee begon een bloeiende slavenhandel tussen Portugal en West-Afrika. In 1448 werd op Arguim een fort gebouwd, dat een centrum van de slavenhandel werd. Graan en stoffen werden geruild tegen slaven en goud.



Dinis Dias

Ook de ontdekkingsreizen gingen door. In 1445 bereikte Dinis Dias de Sénégal (rivier) en Kaap Verde (meest westelijke punt van Afrika in het land Senegal). In 1446 kwam Tristão tot aan de Geba (rivier in de West-Afrikaanse staat Guinee-Bissau), waarbij hij merkte dat het land weer vruchtbaarder werd dan de totdantoe bevaren woestijnkust. Hij kwam om in een slavenjacht. Hetzelfde jaar bereikte Alvaro Fernandez het huidige Sierra Leone (land in West-Afrika aan de kust). In 1448 kwam het tot een burgeroorlog in Portugal, tussen koning Alfons V en diens regent Peter van Coimbra, neef en broer van Hendrik. Alfons wist deze te winnen, Hendrik hield zich afzijdig. Toen deze zaak was opgelost, was er vervolgens een strijd met Castilië over de Canarische Eilanden die verdere ontdekkingstochten onmogelijk maakte. Pas na 1455 was dit weer mogelijk.

Laatste jaren van Hendrik de Zeevaarder

Een verslag over de situatie in West-Afrika in deze laatste jaren van Hendrik de Zeevaarder werd geleverd door de Venetiaanse handelaar Alvise da Cadamosto. ... In 1448 werd er op een klein eiland Arguim bij Mauritanië (land, westkust van Afrika) een belangrijk kasteel gebouwd als handelspost voor handel met het binnenland van Afrika, waar later het eerste goud uit Afrika vandaan kwam, zonder de Arabische karavanen die door de Sahara trokken, nog nodig te hebben. Later werden in de Golf van Guinee (brede inham van de Atlantische Oceaan aan de westkant van Afrika) onbewoonde eilanden ontdekt: Kaapverdië (land bestaande uit een eilandengroep voor de westkust van Afrika) rond 1455. En de eilanden (groepen) Fernando Pó (huidig Bioko) in 1472, Sao Tomé en Principe tussen 1469 en 1471, en Annobon in 1473. Ten tijde van Hendriks dood in 1460 was, voor zover bekend, het verst bereikte punt Kaap Palmas bereikt door Diogo Gomes in 1458. Pas in 1471 lukte het Tanger (noordpunt van Marokko aan de Straat van Gibraltar) te veroveren. In 1483 bereikte Diogo Cão de Kongo (land, vanaf de kust tot in het midden van Afrika). In 1484 verwierp Portugal het idee van Christoffel Columbus, om India via het westen te bereiken, omdat het als onzinnig werd gezien.


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

TOP Info Contact Home

+

+

+

+

+

+

Route van Hendrik de Zeevaarder.

Auteur G. Dulous Mars 2007

Hendrik de Zeevaarder.  

Bron:  National Portrait Gallery

Hendrik de Zeevaarder, 15e eeuw.

 Schilder: Nuno Gonçalves. Bron: From the Polytriptych of St. Vincent in the National Museum of Ancient Art, Lisbon.

In 1415 onderscheidden Hendrik en zijn broers zich door de Portugese verovering van Ceuta, een islamitische stad in het noorden van het huidige Marokko.

 Auteur: Bonas

 Ceuta in 1572.

Bron: Georg Braun; Frans Hogenberg: Civitates Orbis Terrarum, Band 1, 1572  Bron: Universitätsbibliothek Heidelberg.