App Wereld Ontdekkingsreizigers

James Cook

James Cook (1728 - 1779) was een Britse zeevaarder en cartograaf (maker van land-en zeekaarten), die bekend werd vanwege zijn drie ontdekkingstochten naar de Grote Oceaan. Als zoon van een arme boer ging Cook op zijn veertiende in dienst bij een kruidenier, maar de zee trok hem meer, en hij kwam in dienst van Messrs. Walker, scheepseigenaren uit Whitby. Aanvankelijk kwam hij als scheepsjongen op een kolenschip. Hij klom snel hogerop, en voer over de Noordzee en de Oostzee. In 1755 stond hij op het punt om zelf het commando over een schip te krijgen, maar in plaats daarvan veranderde hij van carrière, en ging in dienst bij de Royal Navy (Engeland: Koninlijke Marine). Gedurende de 'Zevenjarige Oorlog',1756 – 1763 (een grootschalige europese oorlog, eerder begonnen in de koloniën in Noord-Amerika en India) werd hij naar Canada gezonden, om daar te vechten tegen de Fransen. Hij leerde hier navigatie en cartografie, en bleek daar bedreven in, zoals blijkt uit zijn kaarten van St.Lawrence Island (Canada), die generaal James Wolfe in staat stelde zijn beroemde verrassingsaanval uit te voeren op de Fields of Abraham nabij Québe c(Canada). Het volgende jaar stak hij opnieuw de oceaan over, dit keer met als opdracht het in kaart brengen van de kusten van Newfoundland (Canada). Hier was hij tot 1767 mee bezig, 's zomers in Newfoundland en 's winters thuis in Engeland. In 1766 gebruikte hij waarnemingen van een zonsverduistering om de lengtegraad van Newfoundland vast te stellen.

In 1766-1767 werden in Engeland plannen gemaakt voor een wetenschappelijke expeditie naar de Grote Oceaan, met een tweeledig doel. Allereerst was er de Venusovergang, die zou plaatsvinden op 3 juni 1769. Het was de bedoeling deze waar te nemen vanuit diverse, ver uiteenliggende plaatsen op Aarde. Door deze met elkaar te vergelijken, zou de afstand tussen Aarde en Zon (de astronomische eenheid) kunnen worden vastgesteld, en daarmee de grootte van het zonnestelsel. Een waarnemingspost in de Grote Oceaan zou daarbij zeer nuttig zijn. De tweede, geheimere missie, was het zoeken naar Terra Australis, een continent waarvan gedacht werd dat het in de zuidelijke Grote Oceaan, vanaf Nieuw-Zeeland oostwaarts, te vinden zou zijn. Terwijl de voorbereidingen van de reis gaande waren, keerde Samuel Wallis terug van zijn ontdekkingsreis. Het door hem ontdekte Otaheite (Tahiti) werd aangewezen als de plaats waar de astronomische waarnemingen gedaan zouden worden. Een sterke pleitbezorger voor het bestaan van Terra Australis, en voor het sturen van een expeditie om deze te vinden, was Alexander Dalrymple. Dalrymple hoopte zelf het commando over de expeditie te krijgen, maar de Navy (marine) vond hem te weinig ervaring op zee hebben, en wilde één van haar eigen mensen als leider. Hiervoor werd Cook gekozen, die voor de gelegenheid tot luitenant werd gepromoveerd.

Naast de gewone bemanning was er een flink wetenschappelijk contingent, geleid door natuuronderzoeker Joseph Banks, en verder bestaande uit astronoom Charles Green, botanici Daniel Solander en Hermann Sporing en tekenaar Alexander Buchan. Het schip dat voor de expeditie gebruikt werd, was de Endeavour, een omgebouwd kolenschip. Cook vertrok op 30 juli 1768, zeilde rond Kaap Hoorn (Zuid-Amerika), en voer vandaaruit noordwestelijk naar Vahitahi en vervolgens naar Tahiti, waar de Venusovergang succesvol werd waargenomen. Hij bezocht ook diverse omringende eilanden, en noemde de groep de Society Islands (Genootschapseilanden). Hierna volgde hij het geheime deel van zijn orders (zoek en vind het continent Terra Australis), maar hij vond geen land. Daarrna keerde hij westwaarts totdat hij de kust van Nieuw-Zeeland (bestaat uit twee eilanden) bereikte, als eerste Europeaan, sinds Abel Tasman in 1643. Zes maanden werden besteed aan het volledig in kaart brengen van de kusten van de beide eilanden, waarmee hij aantoonde dat het om twee eilanden ging en niet om een deel van een zuidelijk continent (Terra Australis). Hierna voer hij weer westwaarts. Zijn doel was Tasmanië, maar de wind dwong hem noordelijker, en hij bereikte de oostkust van Nieuw-Holland (Australië) bij Port Hicks. Hij volgde de kust noordwaarts, ontdekte Botany Bay en Port Jackson, en noemde het gebied Nieuw-Zuid-Wales.

Verder noordwaarts raakte het schip lek toen het op een deel van het Groot Barrièrerif (grootste koraalrif ter wereld voor de kust van Australië) stootte, maar Cook slaagde erin het schip varende te houden, en de kust te bereiken, zodat het gerepareerd kon worden. Hij stelde vast dat er inderdaad een zeestraat tussen Australië en Nieuw-Guinea liep. Torres, een Spaanse ontdekkingsreiziger, was in 1606 door deze zeestraat, die daarom ook Straat Torres heet, gevaren, maar sindsdien niet meer gezien. Cook voer via Batavia (het huidige Jakarta, Republiek Indonesië) en rond Kaap de Goede Hoop weer terug naar het Verenigd Koninkrijk. Op 12 juli 1771 arriveerde hij bij Dover (Engelse kustplaats). Cooks eerste reis had het gebied, waar Terra Australis gevonden zou kunnen worden, sterk ingeperkt. Desondanks waren Dalrymple en anderen er nog altijd van overtuigd dat het moest bestaan. Cooks tweede reis (hij was na zijn eerste reis bevorderd tot commander) was erop gericht het continent te vinden, dan wel definitief van de kaart te doen verdwijnen. Hiertoe moest hij de oceanen op een meer zuidelijke breedtegraad doorkruisen. Hij had de beschikking over twee schepen, waarbij hij zelf op de Resolution voer, en Tobias Furneaux het bevel had op de Adventure. In totaal voeren 193 man mee. Belangrijkste wetenschappers waren nu naturalist Johann Reinhold Forster, zijn zoon Georg Forster en Anders Sparrman, en de tekenaars waren de jonge Forster en William Hodges. Cook vertrok op 13 juli 1772 uit Plymouth, en na een bezoek aan Kaapstad voer hij zuidwaarts.

Cook vond nu geen land, hoewel hij Antarctica, tot op enkele kilometers genaderd is. Hierna ging hij op zoek naar de Kerguelen (eilandengroep in de zuidelijke wateren van de Indische Oceaan), waarbij de beide schepen elkaar uit het zicht verloren. Met een dergelijke situatie was echter rekening gehouden en daarom voer hij naar Nieuw-Zeeland, waar de beide schepen in Queen Charlotte Sound (zeeëngte: smalle doorgang tussen twee eilanden) weer herenigd werden. Furneaux had op zijn tocht de Furneauxeilanden (groep van 52 eilanden tussen Australië en Tasmanië) ontdekt. Via Tonga (Oceanië) keerden ze terug naar Nieuw-Zeeland, waar de schepen in een storm opnieuw het contact verloren. Cook keerde terug naar de ontmoetingsplaats in Queen Charlotte Sound, en wachtte vergeefs drie weken op Furneaux. Furneaux kwam uiteindelijk een week na Cooks vertrek alsnog aan, en keerde daarna naar Engeland terug. Cook voer zuidwestwaarts en stak opnieuw de poolcirkel over. Vervolgens voer hij oostwaarts langs de rand van het ijs. Cook keerde na anderhalve maand langs het ijs te hebben gevaren terug naar Tahiti; onderweg bezocht hij het Paaseiland en bracht hij de Marquesas (eilandengroep in de Grote Oceaan) in kaart, die sinds Mendaña (1595) voor zover bekend niet door Europeanen gezien waren. Na zijn bezoek aan de Genootschapseilanden verkende hij Tonga en de Nieuwe Hebriden (eilandengroep, Oceanië).

Hij ontdekte Nieuw-Caledonië (eilandengroep in de Grote Oceaan: ten oosten van Australië) en bracht het in kaart. In begin 1775 onderzocht Cook het zuiden van de Atlantische Oceaan, zoals hij eerder voor de Indische Oceaan en Grote Oceaan had gedaan. Hij bezocht South Georgia (eilandengroep aan de rand van de Scotiazee in de zuidelijke Atlantische Oceaan) en ontdekte de South Sandwich Islands, die hij beide voor Engeland claimde. Via Kaapstad keerde hij terug naar Engeland, en kwam op 29 juli 1775 aan in Plymouth. Terra Australis was nu definitief van de kaart: Cook had aangetoond dat een eventueel zuidelijk continent slechts tussen het poolijs kon bestaan, niet in de gematigde streken van het zuidelijk halfrond. In dezen tijd was het niet ongebruikelijk, dat een derde tot de helft van de scheepslieden op een lange expeditie stierf. Opvallend was het, dat Cook slechts 4 van de 112 man aan boord van zijn schip was verloren, waarvan geen enkele aan scheurbuik. Dit kwam doordat hij zuurkool gebruikte als doeltreffende bron van vitamine C voor zijn mannen. Cook werd bevorderd tot kapitein en gekozen als lid van de Royal Society. In 1776 vertrok Cook voor een derde reis. Dit keer was het doel het noorden van de Grote Oceaan, meer specifiek de kust van Noord-Amerika. Cook diende hier te zoeken naar de Noordwestelijke Doorvaart. De expeditie telde 2 schepen, de Resolution onder Cook en de Discovery onder Charles Clerke.



Derde en laatste reis

In 1776 vertrok Cook voor een derde reis. Dit keer was het doel het noorden van de Grote Oceaan, meer specifiek de kust van Noord-Amerika. Cook diende hier te zoeken naar de Noordwestelijke Doorvaart. De expeditie telde 2 schepen, de Resolution onder Cook zelf en de Discovery onder Charles Clerke, en 384 man. De Resolution vertrok vanuit Plymouth op 12 juli 1776, de Discovery op 1 augustus. In Kaapstad (Zuid-Afrika) werden de beide schepen met elkaar verenigd, en richtte men de steven naar het oosten. De Crozeteilanden en de Kerguelen (eilandengroep in de zuidelijke wateren van de Indische Oceaan), werden gevonden en in kaart gebracht en via Van Diemen's Land (Tasmanië) kwam de expeditie aan in Nieuw-Zeeland. Raratonga, de Cookeilanden (archipel: eilandengroep van 15 eilanden in het zuidelijke deel van de Grote Oceaan) en de Tubuai-eilanden (eilandengroep ten noordoosten van Nieuw-Zeeland) werden ontdekt, en het eiland Tonga (ten noordoosten van Nieuw-Zeeland) bezocht, alvorens op Tahiti (eiland in de Stille Zuidzee) enkele maanden rust werd genomen. Vanuit Tahiti voer Cook noordwaarts, en ontdekte een eiland dat hij Christmas Island noemde (thans Kiritimati) en een eilandengroep die hij de Sandwicheilanden noemde, maar tegenwoordig als Hawaï bekend staat. Hij zag overigens bij dit bezoek alleen de twee westelijke eilanden Niihau en Kauai. Bij Heceta Head in Oregon bereikte hij de kust van Noord-Amerika, het eigenlijke doel van zijn reis. Hij volgde de kust noordwaarts en bracht deze in kaart.

Hij bereikte uiteindelijk via Unalaska de Beringstraat (tussen Alaska en Siberië), maar werd op 70°41'NB door het pakijs tegengehouden. Langs de Siberische kust van Beringstraat, keerde Cook weer naar het zuiden, en ontdekte daarbij St. Lawrence Island. Via Unalaska keerde hij terug naar Hawaï (Amerikaanse eilandengroep in de Grote oceaan tussen Australië en Amerika). Dit keer was Maui het eerste eiland dat Cook daarvan in zicht kreeg. Hij bracht dit eiland, evenals de andere eilanden van de archipel (eilandengroep), in kaart. De bewoners waren aanvankelijk zeer vriendelijk, en zagen Cook aan voor Lorono, de god van de voorspoed. Toen hij echter eerst wilde vertrekken, maar daarna wegens slecht weer terugkeerde, verslechterden de relaties echter aanzienlijk. Het aantal incidenten, waarbij soms met wapens gedreigd werd, groeide. Toen een boot door de eilandbewoners gestolen was, wilde Cook aan land gaan om een gijzelaar te nemen om zo de boot terug te krijgen. Van beide zijden was de situatie dreigend, en een van de Britten schoot een Hawaïaan neer. Hierop kwam het tot een handgemeen, waarin Cook en vier van zijn mannen omkwamen.

Clerke nam het commando van de expeditie over, en deed een nieuwe poging door Beringstraat te varen, die echter evenmin succes had. Hij overleed aan tuberculose, en het was uiteindelijk John Gore, die het commando had, toen de schepen in oktober 1780 terugkeerden naar het vaderland.


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

TOP Info Contact Home

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Replica van de Endeavour.

Auteur: Dennis4trigger

De schepen (achter links vh midden) zijn van Cooks tweede reis op Tahiti.

Schilder: William Hodges

Monument uit 1878 bij de plaats waar Captain Cook werd gedood.

Foto:  Surfsupusa at English Wikipedia.

De Eerste reis van James Cook.

Tekening: Cristoph Lingg

 Dr Daniel Solander, Sir Joseph Banks, Kapitein James Cook, Dr John Hawkesworth en John Montagu, 4th Graaf van Sandwich.

Schilder: John Hamilton Mortimer, 1771

 Kapitein Cook's huisje, Fitzroy Gardens, Melbourne, Australia. Het huisje was verscheept naar Australië en daar opgebouwd in 1934.

Bron: en.Wikipedia

James Cook na zijn terugkeer van zijn tweede expeditie in de Stille Zuidzee.

Schilder: Nathaniel Dance ca. 1775. Bron: National Maritime Museum, United Kingdom

De routes van James Cook. Rood: Eerste reis. Groen: Tweede reis. Blauw: Derde reis.

 Auteur:  Andre Engels based on a public domain map from CIA.

De dood van Kapitein James Cook in Kealakekua Bay, Hawaii.

Auteur: archival photograph by Mr. Sean Linehan, NOS, NGS