App Wereld Wereldgeschiedenis

Middeleeuwen

De middeleeuwen (tussentijd) duurde, hier in West-Europa, vanaf het einde van het Romeinse Rijk (ca. 450) tot de renaissance (ca.1450) en had zowel invloed op de wereldgeschiedenis als op die van Nederland.

Veel van de wereldgeschiedenis in deze periode had ook zijn invloed op het leven in ons huidige Nederland. Om deze lange periode te kunnen overzien, gebruiken we een nadere indeling: Vroege Middeleeuwen 450 - ca.950, Hoge Middeleeuwen 950 - ca.1250 en de Late Middeleeuwen 1250 - ca.1450. Hierna begint dus, met de renaissance, de zogenaamde “nieuwe tijd”.

Hunnen: de hunnen waren stammen uit Azië, die in de 5e eeuw door Europa trokken. Zij waren berucht om de verwoestingen die ze aanrichtten en hun wreedheid. De Grote volksverhuizing: opgejaagd door de hunnen en aangelokt door de rijkdommen van het verzwakte Romeinse Rijk, trokken vanaf de vierde eeuw meerdere Germaanse stammen (door de Romeinen barbaren genoemd) Romeins gebied binnen. In 450 vielen de hunnen onder leiding van Attila (de Hun) Gallië (Frankrijk) binnen, maar in 451 verloren ze de slag op de Catalaunische Velden (ook Campus Mauriacus), tegen een leger van Romeinen en Germanen. De betekenis van deze slag is, dat West-Europa verder gespaard bleef van de rooftochten van de hunnen. Na de val van het Westelijk deel van het Romeinse Rijk, werden de Germaanse volkeren de nieuwe meesters van West-Europa: de 'Visigoten' (stammen uit de Balkan, is ruwweg het gebied tussen Italië, Oostenrijk, Hongarije, Roemenië en Turkije) heersten over een groot deel van Spanje; de 'Franken' (de Frankische koning Clovis versloeg in 486 het laatste Romeinse leger) werden de meesters van Frankrijk, België, Nederland en het Rijnland. De 'Oost-Goten' (Oost-Germaans volk uit Scandinavië) vestigden op hun beurt hun macht in Italië en omgeving. Die koninkrijken werden de kernen van de huidige Europese staten.

Frankische Rijk: van Merovingen naar Karolingen: de Merovingen waren een dynastie (regerende familie) van Frankische koningen, die een regelmatig veranderend gebied in delen van het huidige Frankrijk, Duitsland en Nederland (beneden de rivieren) en België (Vlaanderen) regeerden van de 5e tot in de 8e eeuw. In de 6e tot en met de 8e eeuw veroverden de Franken geleidelijk aan ook ruwweg de gebieden van het huidige Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. Onder de Karolingische dynastie bezetten de Franken tenslotte nog het grootste deel van Italië en de strook van Noord-Spanje ten zuiden van de Pyreneeën; zij vormden daarmee de machtigste nieuwe staat sinds de val van het West-Romeinse Rijk. Deze Frankische expansie (uitbreiding) werd letterlijk bekroond toen Karel de Grote in het jaar 800 tot nieuwe 'keizer van het West-Romeinse Rijk' werd gekroond door de paus. De Karolingen waren een dynastie die het Frankische Rijk regeerde van de 8e (751) tot de 10e eeuw. De naam van de dynastie is afgeleid van Karel Martel, hij was de vader van Pepijn de Korte, de eerste Frankische koning van de dynastie, die de laatste Merovingische koning Childeric III afzette.

Friezen - Dorestad: het Friese Rijk (strook langs de kust, van noordelijk Nederland tot in Vlaanderen) bleef in stand tot circa 719, toen een groot deel werd ingelijfd bij het Frankische Rijk. In 772 viel het laatste nog overgebleven Friese staatje in Frankische handen, onder Karel de Grote. Bonifatius: bisschop en missionares Bonifatius genoot vanaf 723 de steun van de christelijke Frankische koningen. Nadat een eerdere poging om de heidense (niet christelijke) Friezen te bekeren was mislukt, deed hij op hoge leeftijd nog een poging daartoe, maar werd in 754 in Dokkum (Friesland) vermoord. Dorestad (het huidige Wijk bij Duurstede) was één van de belangrijkste internationale handels (haven) plaatsen aan de Rijn in Noordwest-Europa, van de 7e tot het midden van de 9e eeuw. Het was ook tussen de jaren 600 en 850 vaak de inzet van oorlog tussen Friezen en Franken. Doordat Dorestad zo'n succesvolle handelsplaats was trok het de aandacht van de 'vikingen' die Dorestad regelmatig aanvielen en plunderden: de eerste keer in 834 en de laatste in 863. Daarna raakte Dorestad in verval.

Leenstelsel - Monniken: Karel de Grote werd in 800 door paus Leo III tot keizer van het Westen gekroond. Karel maakte in zijn politiek systeem gebruik van het leenstelsel: is het in leen geven van gebieden waar een onderlinge verplichting tot trouw, bijstand en het betalen van belastingen tegenover stond. De keizer was als vorst de leenheer (eigenaar) en de lener de leenman (kwam de adelstand uit voort). Men kende drie standen: de geestelijkheid, de adel en de burgerij (boeren, ambachtslieden en handelaren). Daarnaast de 'horigen', dat waren vaak kleine boeren die bepaalde verplichtingen hadden tot een heer; de 'lijfeigenen' (boerenslaven op het land), en dan nog de volledige 'slaven'. Onder Karel de Grote ontstond een netwerk van kloosters (naar het idee van de monnik Benedictus: "bid en werk"), bewoond door monniken die hun leven wijden aan God (bidden, kopiëren van kerkelijke boeken, studie en handenarbeid, en het leven in armoede). Daarnaast stuurden welgestelden hun kroost vaak een aantal jaren het klooster in om te leren (scholen zoals wij die kennen waren er nog niet). Binnen de adelstand onstonden in deze tijd de ridders en begonnen de kruistochten.

Steden - Hanze - Handel: na het jaar 1000 trad er rust in en kon de bevolking gestaag toenemen. Nieuwe dorpen en steden werden gesticht en de bestaande werden groter. Vanaf 1080 ontstonden de universiteiten en werd vooruitgang gemaakt in kunst en architectuur: de grote kathedralen werden in deze tijd gebouwd. Door de toenemende welvaart konden de rijkere steden stadsrechten afdwingen. Dat was bijvoorbeeld het recht om een markt te houden, tol te heffen en stadsmuren te bouwen. Het belangrijkste was het recht van de stad op eigen rechtspraak: burgers werd het recht verleend hun zaak te bepleiten voor een rechtbank in plaats van onderworpen te zijn aan de landheer.

Handel: vanaf 1350 begon voor het graafschap Holland een tijd van economische (handel) uitbreiding. Naast kustvisserij waren Hollandse schepen steeds meer betrokken bij goederenvervoer tussen Engeland, de kust van Frankrijk en de Hanzesteden.

Hanze: samenwerking van een groep kooplieden die in hetzelfde product handelden in dezelfde steden (hanzesteden). Zo probeerden ze hun handel te beschermen en uit te bouwen.

Haringkaken: kort voor 1400 ging men ertoe over om de gevangen haring aan boord te kaken (gelijk na de vangst verwijderen van de ingewanden en daarna zouten), wat de houdbaarheid van de vangst aanzienlijk vergrootte.

Renaissance: Frans voor wedergeboorte. Is het opnieuw waarderen, beleven en gebruiken van de schoonheid van de kunst uit de klassieke oudheid (Grieks en Romeins). Men had, bij wijze van spreken, het 'licht' gezien en noemde daarom de middeleeuwen ook wel de duistere of donkere middeleeuwen; het betekende dus niet, dat het in de middeleeuwen echt donkerder was.




 


Gilden: een gilde bestond uit personen met hetzelfde beroep. Daar werd kennis en ervaring uitgewisseld. Na een gedegen opleiding in het vak, werd een leerling erkend als vakman met de titel 'gezel' en na een, vooral practisch examen, uiteindelijk beloond met de titel 'meester'.

De Pest: men schat dat de "Zwarte Dood" tussen 1347-1351 een derde van alle Europeanen doodde. De veroorzaker van deze ziekte is een bacterie. Deze werd overgebracht door vlooien die op ratten leefden en oversprongen op mensen. In Nederland kwamen pestepidemieën tot in de zeventiende eeuw (1681) voor.

Boekdrukkunst (ca.1450): eerst werden boeken met de hand overgeschreven als men meerdere exemplaren wilde maken (tijdrovend en daardoor erg kostbaar); door de uitvinding van de mechanische (boek) drukkunst kon men duizenden exemplaren in korte tijd maken, en daarmee werd het boek heel betaalbaar voor meer mensen. Hiermee werd de verspreiding van kennis en nieuwe inzichten geweldig versneld.

Bourgondiërs: waren de Franssprekende adel van het hertogdom Bourgondië, die zich tegen 1400 meester maakten van het hele gebied tussen het Franse en het Duitse rijk, waartoe ook de Nederlanden behoorden. Zij wilden in plaats van de stadsrechten, juist een centraler bestuur (regering) en gelijkheid in rechtspraak en financiën.

TOP Info Contact Home


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Replica van de helm die werd gevonden in Sutton Hoo, Engeland; het origineel werd begraven met de Angelsaksische leider — waarschijnlijk koning Rædwald van East Anglia — in de vroege middeleeuwen, ca. 620.

Foto: Gernot Keller. Bron: British Museum

 Kaart van het Frankische Rijk.

Auteur: Druifkes. Bron: Frankish Empire 481 to 814-de.svg, itself from from the Historical Atlas by William R. Shepherd (Shepherd, William. Historical Atlas. New York: Henry Holt and Company, 1911.)

18e-eeuws houten reliëf van Bonifatius, met stafkruis en zijn attribuut (doorstoken evangelieboek) en de drie steden: Dokkum (linksonder), Fulda en Mainz.

 Bron: Bonifatius. Auteur: 23 dingen voor musea

Ireneo Affò (1741-1797), Italiaanse monnik en historicus.

Bron: http://poetidiparma.splinder.com/, ca.1790

Omvang (grenzen bij benadering) van het Hunnenrijk van Atilla de Hun met als (verondersteld) centrum het huidige Hongarije, ca. 450 n.Chr.

Auteur: Ajvol

De globale route van de Hunnen en hun bondgenoten bij de invasie van Gallië in 451, uitmondend in de Slag op de Catalaunische velden.

Auteur: Hans Erren. Vetaling: Attila in Gaul 451CE.svg

Roland (rechts) ontvangt zijn zwaard (ridderschap) van Karel de Grote; uit een manuscript van een chanson de geste.

Auteur/bron: Ihcoyc; transferred from en.wp w:Image:Rolandfealty.jpg

Pestmasker. Als bescherming tegen de ziekte droegen artsen een leren kap. Kruiden of sponzen doordrenkt met azijn werden, om de lucht te filteren, in een snavel-achtige uitsteeksel gedaan.

Foto: Anagoria

Ridders