App Wereld Historische mannen en vrouwen

Marie Curie

Maria Salomea (Marie) Skłodowska-Curie (1867 – 1934) was een Pools-Frans schei- en natuurkundige. Zij was een pionier op het gebied van de radioactiviteit, ontving twee Nobelprijzen en ontdekte de elementen polonium en radium. In haar tweede vaderland Frankrijk is ze bekend als Marie Curie en ze wordt vaak aangeduid als Madame Curie, de titel van de biografie door haar dochter Ève.

In 1891 kon ze naar Parijs verhuizen om scheikunde, natuurkunde en wiskunde te studeren aan de Sorbonne bij Gabriel Lippmann en de wiskundige Paul Appell. In de zomer van 1893 slaagde Marie als beste van haar jaar voor haar licentiaat natuurkunde en het jaar daarop behaalde ze het licentiaat in de wiskunde. Op voorspraak van natuurkundedocent Lippmann mocht ze begin 1894 voor de Société d'encouragement pour l'industrie nationale (Genootschap ter bevordering van de nationale industrie) onderzoek doen naar de magnetische eigenschappen van gehard staal. Voor haar onderzoek had ze een goede instrumentele aanpak nodig en via professor Józef Kowalski kwam ze in contact met een natuurkundige die aan de École de Physique et Chimie onderzoek deed naar magnetisme: Pierre Curie.

Na de promotie van Pierre trouwden ze op 26 juli 1895. Marie begon – op advies van Pierre – voor haar promotie onderzoek te doen naar het door Becquerel ontdekte verschijnsel van 'uraniumstralen'. Later ontdekte Marie dat deze stralen een eigenschap zijn van de atoomkern en gaf er de naam 'radioactiviteit' aan.

Op 25 juni 1903 verdedigde ze aan de Sorbonne haar proefschrift Recherches sur les Substances Radioactives, het eerste proefschrift in de natuurkunde geschreven door een vrouw. Ze verkreeg haar doctorsgraad met het predicaat très honorable. Na het gezamenlijk toekennen van de Nobelprijs voor de Natuurkunde (1903) werd Pierre benoemd tot hoogleraar aan de Sorbonne en Marie tot hoofd van het bijbehorende natuurkundig laboratorium.

Na het verongelukken van Pierre in 1906 wijdde Marie zich aan onderwijs en onderzoek. Door inspanningen van verscheidene wetenschappers kende de faculteitsraad op 11 mei 1906 unaniem de leerstoel van Pierre toe aan Marie Curie en werd ze tevens benoemd tot lector. Hiermee was zij de eerste vrouwelijke hoogleraar aan de Sorbonne. In 1910 schreef Marie de tweedelige Traité de Radioactivité (Verhandeling over radioactiviteit) waarin ze al haar kennis optekende die ze had verworven over radioactiviteit.

In het jaar 1911, het jaar van haar tweede Nobelprijs (nu voor de Scheikunde), bracht Marie ook een bezoek aan het koudelaboratorium van de Leidse natuurkundige Heike Kamerlingh Onnes. Doel van haar bezoek was het effect te bestuderen van lage temperaturen op radioactiviteit. Het radiumpreparaat dat ze hierbij meenam is nog steeds in het bezit van Museum Boerhaave. Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) reed Marie, samen met haar oudste dochter Irène, met een röntgenapparaat langs het oorlogsfront.

Hoewel rond 1930 de dagelijkse leiding werd overgenomen door haar oudste dochter bleef Marie tot haar dood directeur van het Radiuminstituut. Ze overleed in 1934 in het Franse sanatorium Sancellemoz op 66-jarige leeftijd aan leukemie, vrijwel zeker ontstaan doordat zij door haar werk aan een enorme stralingsdosis was blootgesteld. Ze werd naast haar man in Sceaux begraven.

Radioactiviteit

Aanvankelijk bestudeerde ze staal voor een metaalbedrijf, haar enige onderzoek waar radioactiviteit geen rol bij speelde. In december 1895 verschoof haar aandacht toen Wilhelm Röntgen de röntgenstraling ontdekt, en kort daarna, de Fransman Henri Becquerel ontdekte dat mineralen die uranium bevatten ook een onbekende straling afgaven. Om te onderzoeken of andere materialen over dezelfde eigenschap bezaten testte Marie allerlei mogelijke stoffen die ze kon verkrijgen. Ze vond dat thorium, na uranium het zwaarste element, eveneens stralingsactief was.

Samen met haar echtgenoot bestudeerde Curie radioactieve materialen, met name uraniumerts, ook wel uraniniet of pekblende genoemd. Pekblende bleek sterker radioactief te zijn dan het uranium en thorium dat eruit werd gewonnen, terwijl er geen andere radioactieve elementen bekend waren. De logische verklaring hiervan was dat pekblende sporen van een andere, onbekende, radioactieve stof moest bevatten, die veel meer straling produceerde dan uranium. Echter, de stralingsactieve substantie in pekblende was zó gering dat die zich aan iedere chemische

analyse onttrok en alleen aantoonbaar was

dankzij de gevoelige elektrometer van

Pierre Curie.


Laboratorium

Van de hogeschool kregen Pierre en Marie toestemming om achter de school in een oude, onverwarmde schuur een primitief laboratorium in te richten. Marie paste verschillende chemische scheidingstechnieken toe op het pekblende en ging alleen verder met het residu dat de sterkste stralingsactiviteit vertoonde. Door verscheidene jaren van onophoudelijk werk isoleerden zij uit een aantal ton erts uiteindelijk twee nieuwe scheikundige elementen. Het eerste element werd polonium genoemd naar Maries geliefde, onderdrukte vaderland (Polen) en het tweede radium, vanwege de intense radioactiviteit van het element. Marie Curie heeft het achteraf betreurd dat polonium veel minder toegepast werd dan radium. Samen met haar man Pierre ontving ze in 1903 de Davy-medaille en in 1904 de Matteucci Medal.

Speciaal voor haar werk kwam in 1914 het l’Institut du Radium (Radiuminstituut) te Parijs gereed.


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

TOP

Mahatma Gandhi

Info Contact Home

+

+

Pierre en Marie Curie in hun laboratorium (geretoucheerd), circa 1904.

Bron: hp.ujf.cas.cz (uploader=--Kuebi 18:28, 10 April 2007 (UTC))

Pierre Curie. Nobelprijs voor de Natuurkunde,1903, samen met zijn vrouw Marie.

Bron: http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/pierre-curie-bio.html. Auteur: Nobel Foundation

Marie Curie, Officiële foto bij het winnen van de Nobelprijsvoor de Scheikunde (geretoucheerd), 1911.

 Bron: http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1911/marie-curie.html, published in 1912 in Sweden in Les Prix Nobel, p. 64. Auteur: Fotograv. - Generalstabens Litografiska Anstalt Stockholm