App Wereld Werelderfgoed

Turkije: Ionië met Efeze, Priene, Milete en Didyma

De Ionische Grieken koloniseerden de westelijke Anatolische kust vanaf ongeveer 1000 voor Christus. De Ioniërs waren de tweede stamgroep der Grieken, die het schiereiland al binnengedrongen waren sedert rond 1900 v.Chr. De Doriërs verdreven hen van het vasteland met uitzondering van Attica. De Ioniërs vestigden zich op de noordelijke Cycladen (onder meer op Naxos), de Sporaden, zoals Chios en Samos, en de westkust van Klein-Azië ten zuiden van Smyrna, waar hun belangrijkste steden kwamen te liggen: Milete en Efese (Ephese).

Dankzij hun gunstige ligging als schakel tussen oost en west bereikten deze steden snel een hoge culturele welvaart. Griekse dichtkunst, filosofie, geschiedenis en wetenschappelijk onderzoek vonden in Ionisch gebied hun oorsprong.

Ionië aanvaardde de soevereiniteit van koning Kroisos van Lydië, die na diens ondergang overging op de Perzen. De steeds grotere druk van het machtige Perzische achterland leidde echter in 500 v.Chr. tot de Ionische opstand door Histiaios, de tiran van Milete, die in 494 eindigde met de verwoesting van die stad en het voorspel vormde van de Perzische oorlogen. De politieke en culturele leiding ging over op Athene. Pas in de hellenistische periode (vergrieksing) kwamen de Ionische steden (vooral Efese) weer tot bloei.

De hellenistische periode was in engere zin het tijdperk waarin het oude Griekenland op zijn hoogtepunt was vanaf de veroveringen door Alexander de Grote tot de Romeinse verovering van Griekenland en het Oude Nabije Oosten (334–30 v.Chr.).

Als eindpunt van de hellenistische periode wordt de Romeinse verovering genomen, waaronder de annexatie van het Griekse schiereiland en de verovering van Egypte (30 v.Chr.). Cultureel had het hellenisme zijn doorwerking tot in de Romeinse Keizertijd.

Efeze

Efeze (Turks: Efes; Grieks: ̉Έφεσος Ephesos; Latijn: Ephesus) was in de oudheid een grote Ionische haven- en handelsstad aan de westkust van Klein-Azië in de huidige provincie Izmir in Turkije, tegenover het eiland Samos, ten zuidwesten van Selçuk. Efeze is het belangrijkste archeologische gebied van Turkije, en een van de grootste opgravingen uit de Griekse oudheid. Het was oorspronkelijk (ca. 1100 v.Chr.) een groep inheemse nederzettingen, gelegen rondom het heiligdom van de grote oud-Griekse vruchtbaarheidsgodin, Artemis van Efeze genaamd.

Het waren Griekse kolonisten, onder wie de Ioniërs de overhand hadden, die zich er vestigden. Zij stelden de plaatselijke godin met hun Artemis gelijk. Als hun leider wordt Androclus genoemd, die ook als de stichter van Efeze geldt. Efeze deelde het wisselvallig lot der Ionische steden. Na de verovering in 560 v.Chr. door koning Kroisos van Lydië werd Efeze door synoikisme verenigd tot één stad. In 550 v.Chr. wordt begonnen met de bouw van de eerste tempel ter ere van Artemis, die in 436 v.Chr. wordt voltooid. Onder Perzisch bewind nam Efeze in 499 v.Chr. deel aan de Ionische opstand en na de Perzische oorlogen aan de Delische Bond. Na 415 v.Chr. stond Efeze in de Peloponnesische Oorlog aan de kant van Sparta. Na de koningsvrede van 387 v.Chr. kwam de stad weer onder Perzië. In 356 v.Chr. wordt de eerste tempel van Artemis vernietigd (volgens de legende op de geboortedag van Alexander de Grote), waarna met de bouw van de tweede tempel wordt begonnen. De stad groeide uit, vooral na Alexander de Grote, tot een van de belangrijkste steden van het hellenisme, waartoe de aanwezigheid van de in 323 v.Chr. voltooide grote tempel van de "Efezische Artemis" (die als een van de Zeven wereldwonderen gold) zeer bijdroeg. Deze tempel had een afmeting van 105 bij 50 meter, met 127 Ionische zuilen van 18 meter hoog. De Diadochen-koning Lysimachus verlegde de stad en haven, maakte haar tot administratief centrum en benoemde haar naar zijn vrouw Arsinoeia. De bewoners van Colophon werden rond 298 v.Chr. naar Efeze overgebracht, waardoor het aantal bewoners toenam tot 100 000. Het theater was geschikt voor 24 000 toeschouwers. Efeze was wisselend bezit van Ptolemaeën en Seleukiden. In 187 v.Chr. kwam Efeze bij het Verdrag van Apamea aan de Attaliden, de heersers van Pergamon, en na 133 v.Chr. aan Rome.

Efeze beleefde een bloeitijd gedurende het Romeinse Rijk. De stad is vooral bekend van twee van de Bijbelboeken: De brief van Paulus aan de Efeziërs en Handelingen van de Apostelen. De stad was het centrum van de verering van de godin Artemis. De grote tempel van Artemis in Efeze, een van de zeven wereldwonderen, werd in 262 vernield en leeggeroofd door de Goten. De stad raakte in 431 in het nieuws vanwege het Concilie van Efeze, bijeengeroepen door keizer Theodosius II vanwege de controverse rond de leer van Nestorius.

Efeze raakte in verval nadat de Turken in 1420 de stad hadden ingenomen. Even verderop vindt men overblijfselen uit de Turkse tijd terug in Selçuk, waar de laat-Seltsjoekse Isa Bey moskee en op een heuvel erboven een Byzantijns-Seltsjoekse citadel staat. In de citadel staat de Johannesbasiliek, waar het graf van de apostel Johannes zou liggen. Op de heuvel Aladağ, aan de andere kant van Efeze, staat het huis van Maria (Turks: Meryemana), dat gevonden werd op instigatie van visioenen van Anna Catharina Emmerich. Ook is de grot van de heilige Zevenslapers te bezichtigen.

In latere tijden verzandde de haven en kwam de stad in het binnenland te liggen. Daardoor werd haar economische positie onhoudbaar en werd de stad uiteindelijk verlaten. Er zijn echter nog vele bouwresten van de oude stad over, en daarom is het nu een belangrijke toeristenbestemming, omdat men er een goede indruk kan krijgen hoe een stad in de bloeitijd van het Romeinse Rijk eruitzag. Naast Romeinse baden en een Romeins toiletsysteem met stromend water zijn er onder meer talrijke zuilen van tempels te zien, de restanten van de grote Bibliotheek van Celsus en een redelijk goed bewaard gebleven theater. Dit theater kreeg zijn definitieve vorm in de 1e en 2e eeuw na Christus, en bood plaats aan 24.000 mensen.

Efeze werd al vóór de Eerste Wereldoorlog door vooral Oostenrijkse archeologen opgegraven. In de jaren na de oorlog raakten de ruïnes en opgravingen in verval. De Duitse theoloog Gustav Adolf Deissmann zette zich in voor het conserveren van de resten van de stad.

Priene

Priene (Grieks: Πριήνη) was een stad in Klein-Azië, het huidige Turkije. Oorspronkelijk was Priene een Karische stad die door Grieken (Ioniërs en Thebanen) werd ingenomen. Priene was lid van de in de 8e eeuw gestichte Panionion (ook wel de Ionische twaalfstedenbond genoemd) en werd na de vernietiging van de stad Melia, beschermmacht van het Panionion, het heiligdom van de Ionische twaalfstedenbond.

Priene wordt voor het eerst genoemd in samenhang met de invallen van Cimmeriërs, die de gehele regio plunderden en Frygië en bijna ook Lydië vernietigden. Tot in de 2e eeuw v.Chr. was Priene bovendien in een strijd verwikkeld met Samos om vruchtbaar land, ten noorden van de bergstreek Mycale. Rond 645 v.Chr. raakte Priene onder de heerschappij van de Lydiërs. In het begin van 6e eeuw leefde Bias van Priene, een beroemde wetgever en een van de Zeven Wijzen, in Priene. Bij de Perzische verovering in 545 v.Chr. van Priene en de nabijgelegen stad Magnesia, worden de beide steden vernietigd en de bewoners verkocht als slaaf. De omvang van de vernietiging is waarschijnlijk niet zo groot, omdat Priene spoedig daarna belastingplichtig wordt aan de Perzen.

Priene nam deel aan de Ionische opstand, droeg twaalf schepen bij aan de slag bij Lade in 494 v.Chr. en werd met de andere Ionische steden na de nederlaag vernietigd. Na de Perzische oorlogen werd Priene lid van de Delische Bond en herstelde zich langzaam. Priene was zelf geen machtsfactor meer, maar veeleer een twistappel tussen andere strijdende partijen. Bij de Koningsvrede in 387 v.Chr kwam Priene weer onder het Perzische rijk. In het midden van de vierde eeuw werd Priene verplaatst naar de zuidhelling van het Mykalegebergte. Deze maatregel werd waarschijnlijk door de Karische heerser Maussollos of de Atheners genomen. Ondanks het feit dat de stad op een berghelling werd gebouwd, werd toch gekozen voor een rechthoekig stratenpatroon, verdeeld in even grote insulae. Op deze insulae werden uniforme woningen bebouwd. Het meest in het oog springende gebouw was de Athenatempel, ontworpen door de architect Pytheos. In een van de anten van die tempel is een inschrift voor Alexander de Grote gebeiteld, die zich tijdens zijn veroveringstocht in 334 v.Chr. in Ionië bevond. Priene behield zoals de andere Klein-Aziatische stadstaten een bepaalde mate van autonomie en had een democratische grondwet. De stad werd met diverse marmeren gebouwen uitgebreid. Talrijke inschriften getuigen van de invloed van een beperkt aantal families. Priene behoorde aan de Seleuciden en na 246 v.Chr. aan de Ptolemaeën.

Milete

Milete (Grieks: Μίλητος, Miletos; Latijn: Miletus) was een belangrijke stad aan de westkust van Klein-Azië die zou zijn gesticht door de mythologische figuur Miletus. Bewoning van het gebied gaat echter al veel verder terug, maar de Ionische Grieken koloniseerden de westelijke Anatolische kust vanaf ongeveer 1000 voor Christus. Milete kan door de vondst van het Lineair B schrift als oudste Griekse stad in Klein-Azië worden gezien. Het lag aan een grote ondiepe baai nabij de monding van de rivier de Meander, een van de grote rivieren in westelijk Anatolië. Snel groeide Milete uit zijn voegen en al in de 8e eeuw zond het zijn eigen kolonisten uit die steden stichtten zoals Sinope en Trapezus langs de gehele zuidkust van de Zwarte Zee, wat later de Pontus zou gaan heten. Vanuit Milete werd ook een groot deel van het Ionische kustgebied gehelleniseerd. In de 6e eeuw voor Christus was Milete de geboorteplaats van de Griekse filosofie en wetenschap, met de School van Milete. Pas na de veroveringen van Alexander de Grote in de 4e eeuw voor Christus werd Efeze de belangrijkste Griekse stad in Klein-Azië.

Milete lag ongeveer 80 km zuidelijk van Smyrna (het huidige İzmir) op een landtong in de Golf van Milete, waarin de rivier de Meander (tegenwoordig de Büyük Menderes) uitkomt. Aan deze golf lagen ook nog andere Griekse poleis zoals Magnesia, Heraclea en Priëne. Een paar kilometer buiten Milete lag het belangrijke Apollon-heiligdom van Didyma.

Volgens de overlevering werd Milete in 1053 v.Chr. door de Ioniërs opnieuw gesticht. Veel wijst erop dat de stad in de late bronstijd en de proto-geometrische tijd continu bewoond is geweest, en niet rond 1100 v.Chr. is verwoest zoals veel nederzettingen op het Griekse vasteland.

Milete had een uitgebreide scheepvaart in de Middellandse en Zwarte Zee, en was overlaadplaats van goederen uit Azië naar het westen. Daarnaast was Milete zelf een grote producent van grondstoffen en textiel. In de 8e eeuw v.Chr. werd Milete een van de belangrijkste Griekse poleis (stadstaten). Het beheerste een tijd de Egeïsche Zee en stichtte ca. 80 koloniën aan de Zwarte Zee (Sinope, Tanais), maar ook in het Egyptische Naucratis. Als stad van Thales, Anaximander, Anaximenes en Hekataios kan Milete de geboorteplaats der Griekse (en westerse) wetenschap heten. Op het hoogtepunt van macht stond Milete onder de tiran Thrasybulus. In deze eeuw begon Milete (samen met Efeze en Sardes) ook met het slaan van munten, die de ruilhandel ondersteunden. Na Thrasybulus ging de stad snel achteruit. De Griekse steden aan de westkust van Klein-Azië kwamen in conflict met invallende Cimmeriërs en daarna met de ernaast liggende rijken van de Lydiërs en later de Perzen. In de 6e eeuw v.Chr. werd Milete eerst onderworpen door de Lydische koning Croesus en later door Cyrus II de Grote van de Perzen. Een tweede bloeiperiode beleefde de stad onder Histiaeus, die in twist raakte met de Perzische koning Darius I. Een van Milete uitgaande Ionische opstand tegen de Perzen bleef zonder gevolg en in 494 v.Chr. (Slag bij Lade) werd de stad veroverd en verwoest. Herodotus schrijft dat de bewoners naar een ander gebied werden afgevoerd, maar van vlak na de verwoesting zijn alweer substantiële sporen van bewoning gevonden.

De verwoesting van Milete door de Perzen was het begin van de voor de Griekse geschiedenis zo belangrijke tijd van de Perzische oorlogen.Vanwege het strakke schaakbordpatroon volgens welk Milete, overeenkomstig de ideeën van Hippodamus van Milete, werd herbouwd, wordt Milete ook wel het “Manhattan van de antieke wereld” genoemd. De stad maakte deel uit van de Delische Bond en was soms ook onder Atheense bezetting. Tijdens de Peloponnesische Oorlog viel Milete Athene af en werd een basis van de Spartaanse vloot. De stad verkreeg niet meer de betekenis die zij in de archaïsche tijd had. In de 4e eeuw v.Chr. stond de stad tot aan de veldtocht van Alexander de Grote weer onder Perzisch gezag. In de Hellenistische tijd moest Milete zich tussen verschillende machten handhaven. In deze periode bereikte de stad zijn grootste omvang. Binnen zijn stadsmuren omvatte Milete toen een gebied van ongeveer 90 hectaren.

In 133 v.Chr. werd het samen met het koninkrijk Pergamon deel van de Romeinse provincie Asia, die het westen van Klein-Azië omvatte.

In de Romeinse keizertijd bloeide de stad nog eenmaal op en er werden talrijke bouwwerken gebouwd. Toch bleef Milete van weinig belang, aangezien de Romeinen Efeze als provinciehoofdstad hadden gekozen

Didyma

Didyma (Oudgrieks: Δίδυμα) was in de Oudheid een Grieks heiligdom en een bekende orakelplaats van de god Apollon (Apollo in Romeins) in de buurt van de stad Milete aan de westkust van Klein-Azië (het huidige Turkije). Het heiligdom wordt ook wel het Didymaion genoemd. Het was door een 20 kilometer lange "heilige weg" met Milete verbonden, waaroverheen regelmatig processies van de stad naar het heiligdom plaatsvonden. De herkomst van de naam "Didyma" is omstreden. De naam is of afkomstig uit het Carisch (en stamt daarmee uit voor-Griekse tijd) of uit het Grieks (didymos betekent "tweeling", waarmee Apollon en Artemis bedoeld werden). Het Didymaion was overigens ook gebouwd met het oog op het Artemision van Efeze, dat zeer veel aanzien genoot.

In de archaïsche periode was er op deze plek al een grote tempel. Pausanias (160 na Chr.) heeft geschreven dat die tempel er al was in de 10e eeuw v.Chr., anderen dateren hem op 20 eeuwen v.Chr. Deze oude tempel werd in ieder geval bestuurd door de Branchidenfamilie, totdat in 494 v.Chr. de Perzische koning Darius I de tempel verwoestte. In 313 v.Chr. begon Milete met de bouw van een nieuwe hellenistische tempel die heden ten dage nog steeds te zien is.

De tempel heeft reusachtige afmetingen en is na het Artemision in Efeze en het Herakleion op Samos de grootste tempel uit de Griekse oudheid. De lengte bedraagt 120 meter, de breedte 60 meter en de zuilen zijn zo'n 20 meter hoog. Van de 122 oorspronkelijke zuilen staan er nog drie overeind en ook van de cella bestaan er nog aanzienlijke stukken. Binnen in de cella bevindt zich een kleiner tempeltje waar oorspronkelijk het cultusbeeld van Apollon heeft gestaan. De laatste bloeitijd van de tempel was in de eerste en tweede eeuw, waarna een serie aardbevingen in 265 na Chr. flinke schade aanrichtte. De tempel is nooit helemaal afgebouwd. Zo is op een van de zuilen de cannelure al wel afgetekend maar nooit uitgehakt, zoals bij de andere zuilen wel het geval is.

In de tijd van de christelijke keizers van Rome werd de tempel gesloten en in de 5e eeuw liet keizer Theodosius II in het adyton een basiliek bouwen, hetgeen getuigt van de heiligheid van de plaats.

In de 15e eeuw richtten nieuwe aardbevingen verdere verwoestingen aan; deze brachten de tempel in een staat waarin archeologen hem vanaf de 18e eeuw aantroffen. Vondsten uit Didyma zijn te vinden in het British Museum, het Louvre en in het Pergamonmuseum in Berlijn.










Info Contact Home

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Turkije (provincie Anatolië): het rode gedeelte geeft de ligging aan van, met van boven naar beneden, Efeze, Priene, Milete en Didyma

Kaart (bewerkt in het Nederlands): This image is a work of a Central Intelligence Agency employee, taken or made as part of that person's official duties. As a Work of the United States Government, this image or media is in the public domain in the United States

Tempel van Athene in Priene. De Ionische zuilen kenmerken zich o.a. door een basis, zuil (slanker dan de Griekse) en een kapiteel met voluten (krullen) (zie foto hieronder)

Foto: Ken and Nyetta

Ionische zuil in Hierapolis (Turkije)

Foto:  Antoine Taveneaux

Tombe (ruïne) van de apostel Johannes in Efeze

Foto:  Me, but logged in at English Wikipedia

Het oude theater van Efeze

Foto: Radomil

Romeinse latrine: openbare toiletten in Efeze

Foto: onbekend

Het oude theater van Priene

Auteur: Wolfgang Glock

Agora (marktplaats) van Priene

Foto: Wknight94

Marmeren reliëf die een gecultiveerd standbeeld van Apollo (175-200 n.Chr.) voorstelt. Apollo staat tussen fakkeldragers. Afkomstig van de achtergevel van het podium van het theater in Milete. In het Pergamonmuseum, Berlijn

Foto: Illustratedjc

Zilveren munt uitgegeven door Koning Kroisos van Lydia (561-545 v.Chr), voorzijde: leeuw en stier.

Foto: © Marie-Lan Nguyen / Wikimedia Commons

Blootgelegde 'terrashuizen' in Efeze

Auteur: Ronan Reinart

Het bouleterion (raadsgebouw) van Priene

Foto:  QuartierLatin1968

Tempel van Apollo in Milete

Foto:  QuartierLatin1968

Stoa (langgerekte smalle overdekte zuilengang) in de Agora in Milete, vooraanzicht van de (overstroomde) heilige weg

Foto: Michele

TOP

Tempel van Athene, met op de achtergrond de berg waar de Akropolis zich bevindt, Priene

Foto:  Pedro Lassouras

+

+

+

+

TOP

De bibliotheek van Celsus

Foto:  Michi

+

+

Reconstructie: miniatuur van de tempel van Artemis

Foto: VikiPicture

Marmeren buste van Alexander de Grote. Cyme (Namut), Hellenistische stijl, laat 3e eeuw v.Chr.

 In Istanboels archeologische musea inv. Nee. 388 T (Mendel 597)

Foto: Sandstein

+

+

Speciale luxe stoel in het theater van Priene

Foto: Elelicht

+

+

Thermische baden van Faustina, Milete

Foto: Peter Tritthart

+

+

Het theater van Milete

Foto: Radomil


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

De buitenkant van het Didymaion (tempel) in Didyma

Auteur:  Bas M at Dutch Wikipedia                                                   

+

+

De binnenkant van het Didymaion (tempel) in Didyma

Auteur: Radomil         

+

+

Standbeeld van een leeuw. Tempel van Apollo in Didyma

Auteur: Radomil

+

+

+

+

+

+

TOP

Faustina-thermen van Milete

Foto:  Radomil

Hoofd van Medusa in Didyma

Auteur: Elelicht

Stierenkop aan de tempel van Apollo in Didyma

 Auteur: Radomil

+

+

Twee griffioenen aan de tempel van Apollo in Didyma

 Auteur: Radomil

TOP