Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

App Nederland Ontdekkingsreizigers

Willem Barentsz

Info Contact Home

Willem Barentsz was een Nederlandse zeevaarder en ontdekkingsreiziger die drie reizen maakte om de noordoostelijke doorvaart te vinden, waarbij hij de kusten van Nova Zembla verkende en Bereneiland en Spitsbergen ontdekte. Over Barentsz, voor het begin van de expedities, is weinig bekend. Op 3 juni 1594 varen twee schepen uit voor de expeditie, waarvan de eerste reis onder zijn commando zal staan. Doel is het vinden van de noordoostelijke doorvaart: een zeeweg rond de noordkust van Azië (Siberië) naar het Verre Oosten (Indië, Japan enz.). Barentsz volgde de kust van Nova Zembla, hopend om de eilanden heen te varen, maar werd door het pakijs tegengehouden.  

De tweede reis van de expeditie, onder Cornelis Nay, had meer succes en wist, via de Straat van Vajgatsj in de Karazee (deel van de Noordelijke IJszee, ligt ten noorden van Siberië), door te dringen. Jan Huygen van Linschoten, op deze reis aanwezig als commies (lage ambtenaar invoerbelastingen) en op de tweede als hoofdcommissaris, beschreef beide reizen in 1601 in zijn boek: "Voyagie, ofte schip-vaert van by Noorden om langes".

Het succes van Nay leidde tot enthousiasme voor een tweede, grotere expeditie in 1595, onder leiding van Barentsz en Jacob van Heemskerk, met onder meer Nay en Jan Huygen van Linschoten, die ook aan de eerste expeditie onder Nay had deelgenomen. Vanwege het ijs slaagde hij er nu niet in de Karazee op te varen. Wel handelde hij nabij de mond van de Petsjora rivier (kust Rusland) met de lokale Nenetsen (toen Samojeden genoemd).

In 1596 vertrok Barentsz voor de derde keer naar het noorden, opnieuw met Van Heemskerk. Dit keer voer Barentsz vanaf Scandinavië niet oostwaarts, maar noordwaarts. Hij ontdekte een eiland dat hij Veere eiland noemde (het tegenwoordige Bereneiland) en verder noordelijk, op 80° 11' NB, een land dat hij Het Nieuwe Land noemde (het huidige Spitsbergen). Terug op Bereneiland, werd de expeditie gesplitst. Een schip, onder Jan Corneliszoon Rijp, probeerde westelijk van Spitsbergen een doorvaart te vinden. Barentsz onderzocht de zeeën tussen Spitsbergen en Nova Zembla. Barentsz slaagde er inderdaad in de noordpunt van Nova Zembla te ronden, maar kwam daarna vast te zitten in het ijs.

Van aangespoeld drijfhout, grotendeels afkomstig van het door het pakijs kapotgebeukte schip werd een huis gebouwd, dat bekend staat als Het Behouden Huys, waarin vervolgens de winter werd doorgebracht.

Terugtocht

De volgende lente werd een extra sloep gebouwd, zodat de zeventien opvarenden naar de bewoonde wereld konden terugkeren. Barentsz echter stierf een week na het vertrek.

Zijn mannen keerden wel terug naar Kola, waar ze werden opgepikt door een Nederlands handelsschip onder commando van hun voormalige medereiziger Jan Corneliszoon Rijp. Gerrit de Veer maakte van deze tocht een reisverslag. Hij beschreef op 24 januari 1597 een zonsopgang, twee weken eerder dan verwacht. Voor het verschijnsel is pas in 1998 een verklaring gevonden; een arctische luchtspiegeling, die bekendstaat als het Nova Zembla-effect. Van de 17 opvarenden van Barentsz' derde reis zouden maar 12 opvarenden Nederland levend terugzien.

Een groot deel van de bemanning kwam halverwege om, maar Gerrit de Veer was één van de overlevenden. Hij hield een dagboek bij en daardoor weten wij, dat het een extreem zware overlevingstocht is geweest. De Veer was ook degene die dagelijks de stand van de zon, planeten en sterren noteerde. Door de beweging van de hemellichamen bij te houden, wisten de overlevenden welke dag het was en wanneer zij redelijkerwijs een poging konden wagen naar Nederland terug te varen.

Willem Barentsz, portret. 16e/17e eeuws,

Source: Dutch Wikipedia/Norwegian Wikipedia.

Het Behouden Huys

reprinted without source in Nordenskiöld's 1880 book about his travels with the Vega

+

+

De mannen van Willem Barentsz proberen ijsberen af te slaan.

Gerrit de Veer, 1596

Cornelis de Houtman