App Nederland Ontdekkingsreizigers

Olivier van Noort

Olivier van Noort was een Nederlandse ontdekkingsreiziger, die als eerste Nederlander rond de wereld voer. De reis van Olivier van Noort werd ondernomen in het vroege begin van de Hollandse reizen naar Indië. Routes naar Indië waren bekend, omdat de Portugezen en Spanjaarden deze al hadden ontdekt. Maar omdat Holland en Spanje in staat van oorlog waren, werden verschillende pogingen gedaan om veiliger routes naar Indië te vinden. De noordelijke ontdekkingsreizen van Willem Barentsz en Henry Hudson waren daarvan voorbeelden. De vloot van Jacques Mahu was een paar maanden voor de reis van Van Noort, erop uitgestuurd om de route rond Zuid-Amerika te verkennen, en ook de vloot van Van Noort had die opdracht. Op 13 september 1598 begonnen de schepen Mauritius, Frederik Hendrik en de jachten Eendracht en Hoop vanuit Rotterdam aan hun reis. De 'Magelhaensche Compagnie', zoals de onderneming van Van Noort wel werd genoemd, vertrok met 250 bemanningsleden. Tot die tijd was Olivier van Noort uitbater (eigenaar en kastelein) geweest van de Rotterdamse Herberg 'de dubbele Witte Sleutels'.

Vrijwel direct na de aanvang ontstond door het hautaine (hooghartig-van uit de hoogte-) gedrag van viceadmiraal Jacob Klaasz van Ilpendam, al onrust onder de bemanning, waardoor 7 mannen met twee sloepen deserteerden (zonder toestemming van boord gingen om niet terug te keren). In december bereikte de vloot het eiland Principe ten zuiden van Liberia (Westkust-Afrika). Na enige schermutselingen met de Portugezen en na vers water te hebben ingenomen, vervolgden ze de tocht. Op 9 maart 1599 bereikten ze Rio de Janeiro (Brazilië, Zuid-Amerika), waar ze opnieuw in gevecht met de Portugezen raakten. In een zware storm werden ze in noord-oostelijke richting teruggedreven en landden ze uiteindelijk op Trindade, een kale rots in de Atlantische Oceaan waar ze alleen wat meeuwen konden vangen.

Juni 1599 deden ze het eiland St. Clara voor de Braziliaanse kust aan, waar het jacht de Eendracht in brand werd gestoken, omdat dit niet meer zeewaardig was. Op het eiland vond men voldoende fruit (vitamine C) om de bemanning van de scheurbuik te verlossen. Na een reis met slecht weer bereikten ze op 20 september Porto Desire (aan de kust in zuidelijk Argentinië). Daar herdoopten ze de Hoop in Eendracht, de naam van het schip dat op St Clara verlaten was. Ze verbleven hier ruim een maand om te verversen, maar ze verloren er ook 3 mannen in gevechten met de inboorlingen. Op 4 november bereikte de vloot onder slechte weersomstandigheden Straat Magellaan (zeestraat, doorgang in de zuidpunt van Argentinië, Zuid-Amerika).

Na verschillende pogingen lukte het de vloot uiteindelijk de Straat (zeestraat) in te zeilen. Hier ontmoetten ze Sebald de Weert op het schip Geloof, uit de vloot van admiraal Jacques Mahu (Nederlands ontdekkingreiziger en leider van een expeditie van vijf schepen naar Indië). Sebald de Weert was, door gebrek aan manschappen en het slechte weer, het contact met de vloot kwijtgeraakt en hij verbleef al 5 maanden in de Straat Magellaan. Een poging om zich aan te sluiten bij Olivier van Noort mislukte, omdat zijn schip hen niet bij kon houden. Daarom zeilde hij later terug naar Holland. Viceadmiraal 'Jakob Klaasz. van Ilpendam' werd op 17 januari 1600 in de Straat Magellaan schuldig bevonden aan insubordinatie (negeren van een bevel) en achtergelaten. Wat er van hem geworden is, is onbekend.

Onder slechte weersomstandigheden doorkruiste de vloot van Olivier van Noort de Straat Magellaan, en pas eind februari bereikte ze de Grote Oceaan. Van de oorspronkelijke 248-koppige bemanning waren er nu nog maar 147 mannen over. Hier verloor Olivier van Noort het contact met het schip de Frederik Hendrik. Tot 12 maart wachtten de Mauritius en de Eendracht tevergeefs op het schip, maar zeilden daarna noordwaarts naar het eiland Mocha voor de kust van Chili (land aan de westkust, onder Peru, van Zuid-Amerika), waar ze foerageerden (voedsel en drinkwater inslaan). De Frederik Hendrik zou op eigen kracht de Grote Oceaan oversteken en uiteindelijk in februari 1601 stranden op de kust van Ternate (Filipijnen).

Van het eiland Mocha zeilden de Mauritius en Eendracht verder naar het noorden, op verscheidene plaatsen in gevecht rakende met Spaanse schepen. In april 1600 bereikten de twee schepen Lima (hoofdstad Peru). Daarna zetten ze koers naar het westen en kwamen in september bij de archipel Ladrones (eilandengroep) aan, om vervolgens koers te zetten naar de Filipijnen. Op weg naar de Baai van Manilla (natuurlijke baai -haven- voor de hoofstad van de Filipijnen) geraakten ze in een zo hevige storm, dat masten en zeilen verloren gingen.

Op 14 december 1600 raakte Van Noort in gevecht met twee Spaanse schepen, die van Manilla afkwamen en verloor daarbij de Eendracht aan de Spanjaarden. Op het enig overgebleven schip, de Mauritius, zette men met nog maar 35 man koers naar Borneo (groot eiland in Zuidoost-Azië) aan de kant van Maleisië. Na een verblijf van 10 dagen verlieten ze Borneo en koersten naar Bantam (stad en provincie in het westelijk deel van Java, in huidig Indonesië). Op 29 januari 1601 bereikten ze Djaratan op Java. 6 dagen later vertrokken ze weer, op weg naar Kaap de Goede Hoop (zuidpunt van Zuid-Afrika). Op 3 mei rondden ze de Kaap en zetten koers naar St. Helena (eiland in de Atlantische Oceaan), waar ze verversten (fourageerden).

Uiteindelijk keerde Olivier van Noort op 26 augustus 1601, na een reis van bijna 3 jaar, terug in Rotterdam. Van ongeveer 1620 tot 1626 was hij garnizoenscommandant in Schoonhoven (provincie Zuid-Holland). In 1627 overleed hij en werd begraven in de Grote of Bartholomeuskerk in Schoonhoven.



  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

+

+

Jacob Mahu of Jacques was een Zuid-Nederlandse (?) ontdekkingsreiziger. Hij leidde tot zijn overlijden de eerste expeditie van de Magelhaense Compagnie, die niet via Kaap de Goede Hoop, maar via straat Magellaan naar Indië voer. Tijdens deze eerste expeditie was Mahu admiraal van het schip De Hoop met aan boord 130 man. Vervolgens was hij samen met Simon de Cordes of Jacob Huydecoper kapitein. Toen Mahu overleed nam Simon de Cordes het bevel over de expeditie over.

Scheurbuik (medisch: scorbutus of scorbuut) is een ziekte, die zich voordoet als gevolg van een langdurig gebrek aan vitamine C, van een ascorbinezuurdeficiëntie. Scheurbuik is bekend van de eerste ontdekkingsreizen omstreeks 1500 met zeilschepen om de wereld.

Symptomen van scheurbuik zijn onder meer zwellingen en bloedingen van het tandvlees, vooral op onderbenen, slapte, stijve en pijnlijke ledematen en inwendige bloedingen. Er is geen sprake van een specifieke buikaandoening. Onbehandelde scheurbuik is op lange termijn dodelijk, maar de behandeling is eenvoudig: vitamine C innemen.

Scheurbuik was op de verre handelsreizen die men na de middeleeuwen maakte één van de voornaamste doodsoorzaken aan boord van de zeilschepen. Van de ziekte was al langer bekend dat zij aan het eind van de winter veel voorkwam in de Oostzeelanden en het noordelijk deel van Scandinavië.

Hoewel sinds de eerste ontdekkingsreizen duidelijk was dat het eten van citrusvruchten de ziekte binnen enkele dagen deed verdwijnen bleven de geneeskundigen eeuwenlang zoeken naar andere remedies. De houdbaarheid van vruchten en sap was op lange reizen een probleem, maar halverwege de 18e eeuw, bijvoorbeeld met James Cook, kwam men erachter dat ook het regelmatig eten van

het langdurig houdbare zuurkool het

optreden van scheurbuik kon voorkomen.

De Straat Magellaan en Patagonië in het noorden en Vuurland in het zuiden. Hij is genoemd naar de Portugese ontdekkingsreiziger Ferdinand Magellaan, die er in 1520 voor het eerst doorheen voer gedurende zijn reis om de wereld.

De straat is 600 kilometer lang, en telt vele eilanden. De oevers van de straat behoren tot het grondgebied van Chili.

Tot de opening van het Panamakanaal in 1914 was deze straat een belangrijke route om naar de Stille Oceaan te varen. Eerst was deze route enkel bekend bij de Portugezen en Spanjaarden, maar later passeerden ook Engelsen en Nederlanders de doorgang. Tot aan de ontdekking in 1616 van Straat Le Maire door Jacob le Maire en Willem Cornelisz Schouten was de Straat Magellaan de enige bekende vaarweg om de Stille Oceaan te bereiken.

Info Contact Home TOP

Henry Hudson

Straatlantaarnconsole bij Oudegracht 308, Utrecht, NL. Olivier van Noort.

Foto: Kattenkruid

Titlepage of "Beschryvinghe van de Voyagie om den geheelen Werelt Cloot" by Olivier van Noort.

Olivier van Noort door Jan van Ipenburg -

Buiten de Veerpoort Schoonhoven -  Foto: Gouwenaar

Het eiland Principe (bovenste kleinste eiland) ten westen van Gabon. Onderste eiland is Sao Tomé.

This work has been released into the public domain by its author, Vardion.

Olivier van Noort.

 Bron: boek De reis om de wereld door Olivier van Noort 1598-1601, Volume I. by Dr. J.W. IJzerman Published in 1926 by Martinus Nijhof, The Hague.