Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

App Nederland Ontdekkingsreizigers
TOP

Samuel van der Putte- Alexandrine Tinne

Info Contact Home

Samuel van der Putte was een welgestelde Vlissinger, die rond 1730 reizen maakte door onder meer Tibet, China en Indonesië. Hij maakte van zijn reizen gedetailleerde aantekeningen; vlak voor zijn dood gaf hij echter opdracht deze te verbranden. Op enkele overgebleven delen is een gebied ten oosten van Lhasa (traditionele hoofdstad van Tibet) te herkennen. Dit is waarschijnlijk de oudste kaart van Tibet die nog bestaat. Tibet is sinds 2007 door middel van een spoorlijn van Peking naar Lhasa bereikbaar per trein.

Tibet wordt sinds 1949 door China beschouwd als zijn autonome regio, onder de naam: Xizang. De stad Lhasa is de traditionele zetel van de Dalai Lama met de paleizen Potala en Norbulingka. De stad wordt in het Tibetaans Boeddhisme gezien als het heiligste centrum van Tibet. In de stad wonen ongeveer 257.000 mensen. Met een hoogte van ongeveer 3650 m is de stad één van de hoogst gelegen steden van de wereld. Tibet, het land er omheen, wordt dan ook wel het dak van de wereld genoemd. Lhasa betekent letterlijk "plek van de goden". Oude Tibetaanse documenten en inscripties spreken echter tot vroeg in de 7e eeuw van Rasa, wat "binnenhofplek" of "geitenplek" betekent.

De term Dalai Lama duidt niet één enkele persoon aan, maar een lijn van elkaar opvolgende leiders (tulku). Deze opvolging gebeurt niet, zoals bij de meeste andere leidersposities, door vererving(bijv. vader op zoon) of verkiezing, maar door wedergeboorte. Men gelooft dat elke Dalai Lama de wedergeboorte van de voorgaande Dalai Lama is. De vijfde Dalai Lama, Lozang Gyatso (1617–1682), veroverde Tibet en verplaatste de regering van zijn rijk naar Lhasa, als de religieuze en politieke hoofdstad van Tibet. In 1645 begon de constructie van het Potala-paleis op de Rode Heuvel. In 1648 werd de Potrang Karpo, het witte paleis van de Potala, voltooid. Vanaf die tijd werd de Potala door de Dalai Lama gebruikt als winterpaleis. In de eerste helft van de 20e eeuw maakten meerdere westerse verkenners gevierde reizen naar de stad, waaronder Francis Younghusband, Alexandra David-Néel en Heinrich Harrer. Lhasa was het centrum van Tibetaans Boeddhisme, en bijna de helft van de populatie was monnik. Het aantal inwoners van Lhasa bedroeg in 1951 ongeveer 25.000, exclusief zo'n 15.000 monniken in de kloosters in het gebied.

Alexandrine Tinne

Alexandrine Pieternella Françoise Tinne was de eerste en enige Nederlandse ontdekkingsreizigster. In 1862 en 1863 drong zij als eerste westerse vrouw in Centraal-Afrika door en vervolgens reisde ze in 1868/69 ook als de eerste westerse vrouw tot ver in de Sahara (Libië). Ze was ook een verdienstelijk fotografe. Tinne werd geboren in een welgestelde familie. In 1862 vertrok ze, samen met haar moeder, met enkele boten uit Caïro (Egypte) om de bovenloop van de Nijl te verkennen. Bij deze tocht verkende ze de Nijl tot in Zuid-Soedan. In 1869 vertrok ze vanuit Algiers (hoofdstad en de grootste stad van het Noord-Afrikaanse land Algerije) voor een reis door de Sahara (grootste woestijn op aarde, in Noord-Afrika). Haar karavaan werd door Toearegs (berbervolk: rondtrekkende veetelers in de Sahara) aangevallen. Tinne raakte zwaargewond door twee houwen met een zwaard en werd vervolgens doodgeschoten. Haar leven werd in 2007 verfilmd onder de titel 'Als een vlieg naar de vlam', door BarBara Hanlo.

De Nijl is met een lengte van 6695 km de langste, of de op één na langste rivier van de wereld (dit hangt er vanaf, welke lengte men aan de Amazone toekent; hierover is niet iedereen het eens). Het is de belangrijkste rivier van Egypte, dat wel 'het geschenk van de Nijl' wordt genoemd. De Nijl is een samensmelting van twee andere rivieren. De Blauwe Nijl ontspringt in Ethiopië in het Tanameer, en de Witte Nijl in het Victoriameer. Dat meer bevindt zich tussen de drie landen Oeganda, Kenia en Tanzania. Beide rivieren komen in Soedan, bij de hoofdstad Khartoem, samen. Daarna stroomt de rivier als de Nijl, door Egypte naar het noorden, om tenslotte in een ruime delta (driehoekig stelsel van aftakkingen van een rivier, voordat deze in zee of in een groot meer uitmondt) uit te monden in de Middellandse Zee. De bron van de Nijl is lange tijd onbekend gebleven. In de 19e eeuw werd voor het eerst het Victoriameer (Oost-Afrika), dat op het verloop van de rivier ligt geïdentificeerd als bron van de Nijl door John Hanning Speke. Maar uit verder onderzoek is gebleken, dat het kleinere Tanameer (Ethiopië) verantwoordelijk is voor meer dan 80% van het water dat door de Nijl stroomt. Voor die tijd hebben diverse expedities getracht de bron te vinden, waaronder David Livingstone. Sinds 2005 wordt echter aangenomen, dat de bron van de Witte Nijl, ligt in het Nationaal park Nyungwe Forest in Rwanda en via de Rukarara rivier en Akagera rivier, het Victoriameer vult. De nieuwe gegevens maken de rivier 107 km langer dan voorheen geschat.

De Sahara is de grootste woestijn op aarde. Hij is gelegen in Noord-Afrika en strekt zich uit van de Westelijke Sahara aan de Atlantische Oceaan tot aan Egypte, aan de Rode Zee. Aan de noordzijde wordt hij begrensd door de Middellandse Zee en het Atlasgebergte. De zuidzijde wordt gevormd door de Sahel, een gebied dat enigszins begroeid is. De naam Sahara is afgeleid van het Arabische woord sahra, dat woestijn in algemene zin betekent. Hoewel vandaag de dag de Sahara een grote woestijn is, was die dat niet altijd. Tijdens het tijdperk Pleistoceen (vanaf ca. 2,5 miljoen jaar geleden) en het Holoceen (aanvang ca. 11.500 jaar geleden) bestond de Sahara nog voor het grootste deel uit savanne (tropisch- of subtropisch graslandschap, ook wel steppe genoemd) en er leefden dan ook veel plantensoorten. In deze perioden konden mensen zich goed handhaven in deze gebieden als verzamelaar en jager. Vermoedelijk leefden de olifanten, bavianen, katachtigen etc., nog tot in het neoliticum (vroege steentijd, aanvang ca. 6500 v.Chr.), in het gebied dat tegenwoordig de Sahara heet; en tot een miljoen jaar terug waren er nog plantensoorten te vinden, die we tegenwoordig alleen in natte, vochtige gebieden aantreffen of zelfs in de tropen.

In de Sahara zijn nog resten terug te vinden van diverse menselijke rassen, zoals de Homo habilis en de Homo australiphithecus (vermoedelijk al ruim vijf miljoen jaar geleden). In de huidige Sahara kunnen dan ook tot twee miljoen jaar oude stenen werktuigen worden aangetroffen. Met de verschillende ijstijden veranderde het klimaat, met name de neerslag, en daarmee ook de begroeiing. Langzaamaan kreeg de Sahara het uiterlijk, zoals dat tegenwoordig kan worden aangetroffen in de Franse Provence (in zuidoostelijk Frankrijk), en nog later verwerd(langzamerhand geworden) het gebied tot het type dat we tegenwoordig kennen: een dorre, zanderige vlakte met weinig begroeiing. De Toeareg is een Afrikaanse bevolkingsgroep. Zij noemen zichzelf Kel Tamasheq, Kel Tamajaq ("sprekers van het Tamasheq"), Imouhar, Imuhagh, of Imashaghen ("Nobel en vrij"). Maar er zijn ook Arabische Toeareg, zoals de tuaregue van Marokko. De Toeareg zijn een Berbervolk van nomadische veetelers in de Sahara en Sahel. De Toeareg beheersten eeuwenlang de karavaanhandel in de centrale Sahara, tussen het huidige Nigeria en de Libische kust. De meest verhandelde goederen waren zout, goud, zilver, dadels, stoffen, slaven en wapens. De Toeareg zijn vooral bekend geworden vanwege het feit dat bij dit Islamitische volk de mannen hun gezicht sluieren, en de vrouwen niet.

In 1869 besloot ze, dat ze de eerste westerse vrouw zou worden die de Sahara zou oversteken. Ze vroeg twee Nederlandse zeelieden om zich bij de karavaan aan te sluiten naar het Tsjaadmeer. Tot de eerste fase ging alles goed; haar karavaan bereikt Marzuq, 800 kilometer (500 mijl) in het zuiden, ze stuitten op niets onheilspellender dan de gebruikelijke zandstormen. Alexine had een ijsmachine meegenomen en verder nog twee ijzeren tanks voor water. Helaas ging het gerucht dat de twee tanks geen water zouden bevatten, maar vol zaten met gouden munten. Onderweg kwam een twaalftal ruiters hen tegemoet die zich nogal onheilspellend gedroegen. Toen Alexine haar hand afwerend opstak om de commandant tegen te houden, dacht deze dat ze haar revolver zou pakken en sloeg haar hand eraf met zijn zwaard. In de daarop volgende chaos werd de andere zeeman en enkele Arabieren gedood. Terwijl de plunderaars overhaast vertrokken lieten ze Alexine achter, die aldaar doodbloedde. Het was 2 augustus 1869.

+

Bij de afbeelding:

Samuel bepaalde in zijn testament, dat al zijn aantekeningen en documenten na zijn dood vernietigd moesten worden.

Aan deze wens werd voor het grootste deel voldaan, maar niet alles. Twee niet gedateerde landkaarten overleefden echter niet. De eerste kaart betrof Tibet en Nepal, deze kaart is om onbekende redenen verloren gegaan.

De tweede kaart geeft een aantal gebieden in de oostelijke Himalaya aan. Op deze kaart verschijnt voor het eerst Bhutan onder de naam Broekpa. Sikkim wordt weergegeven onder de naam Bramascjon. Op deze kaart staan ook tien plaatsen in Tibet vermeld, waaronder Phari dat Van der Putte correct aan de grens met Bhutan plaatste.

+

+

+

Meer over Alexandrine Tinne

Meer over de, door Alexandrine Tinne, gemaakte reizen en haar belevenissen, lees je in deze vleugel App Nederland (knop linksboven) en wel in het onderdeel Historische mannen en vrouwen.

+

De bovenste (min of meer diagonale) lijn van de (in zwarte lijn) ingetekende route op de kaart is de route die van der Putte op de heenweg van Lhasa naar Peking nam.

Souvenirs d'un voyage dans la Tartarie, le Thibet et la Chine, Evariste Huc, 1850, carte hors-texte de la Chine par H. Dufour, 1840, trajet du voyage ajouté. Internet Archive http://archive.org/details/souvenirsdunvoya01huce Univ. of Toronto.

China met linksonder Tibet en rode stip stad Lhasa.

Auteur: Koryakov Yuri

Kaart van Lhasa omstreeks 1812

Gemaakt door Nikita Yakovlevich Bichurin, hoofd van de Russisch-orthodoxe missie in China.

Alexandrine Tinne.

Uploader: Jan Arkesteijn  Bron: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland

Alexandrine Tinne zittende op een kameel tijdens haar reis door de Sahara.

Uit: Die Gartenlaube, 1869 Ernst Keil's Nachfolger Bild aus Seite 695 in "Die Gartenlaube". Image from page 695 of journal Die Gartenlaube, 1869.

Alexandrine Pieternella Françoise Tinne.

Gesigneerd: Comte de Montpezat. 1849 Bron: Haags Historisch Museum

Alexandrine Tinne gastvrij in Afrika.

Wereldillustratie

Bron: Всемирная иллюстрация : журнал. — 1869. — Т. 2. — № 42. — С. 256.

Kaart van de oostelijke Himalaya

door Samuel van der Putte.

Alexine Tinne, Henriëtte Tinne-van Capellen en Jetty Hora Siccama te Parijs. Op deze foto dragen alleen Henriëtte en Alexine reiskleding. ca. 1860

Collectie Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie. Bron: Haags Historisch Museum

Kamer van Alexandrine Tinne gedurende haar verblijf in Beiroet

Alexine Tinne made this water-colour during her stay in Beyrouth in 1857 water colour 1857 Tinne Family Archives. Bron: Haags Historisch Museum.

Alexine Tinne in de Haagse Manege, Kazernestraat 50 vermoedelijk zomer 1860

Bron: Collectie Nationaal Archief, Den Haag. Bron: Haags Gemeente Museum