Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

 Schokland

Info Contact Home

Willemstad - Curaçao

Schokland is één eiland. Toch werd er tot aan het begin van de 19e eeuw gesproken van de eilanden Emmeloord en Ens. Het noordelijke Emmeloord behoorde in de middeleeuwen toe aan de heren van Kuinre die het eiland gebruikten als uitvalsbasis voor hun rooftochten. Ze sloegen er zelfs hun eigen munten. Na lange tijd privé-bezit geweest te zijn, werd Emmeloord in 1660 opgekocht door de stad Amsterdam. Kerkelijk hoorde het onder het aartsdiakonaat van Deventer. Naar dit dorp is de huidige plaats Emmeloord genoemd, die enkele kilometers noordelijker ligt.

Pas in de Franse tijd, in 1806, werden de twee delen van het eiland een bestuurlijk geheel onder de naam Schokland. De naam Schokland kwam wel al eerder voor en is waarschijnlijk afgeleid van 'schokke', een rietplag of gedroogd stuk koemest dat als brandstof diende. Omdat schokken werden beschouwd als turf voor de armen, zal de naam spottend bedoeld zijn.

De jarenlange tweedeling van het eiland heeft ook gezorgd voor religieuze verschillen. Na de reformatie ging het zuidelijke Overijsselse deel van het eiland in meerderheid over op het protestantisme, terwijl het noordelijke Emmeloord haast volledig rooms-katholiek bleef. Dit was mogelijk doordat Amsterdam op religieus gebied toleranter was en weinig druk uitoefende op de bevolking om protestants te worden.

De protestanten waren bevreesd voor invloeden uit het katholieke Emmeloord en verboden hun kinderen bij katholieke families te werken of in te wonen. Gemengde huwelijken, hier 'gespikkelde huwelijken' genoemd, zijn uit den boze. De protestanten bezoeken aanvankelijk de middeleeuwse kerk op de zuidpunt, totdat in 1717 een nieuwe kerk wordt gebouwd in Middelbuurt. De oude kerk raakt in verval en wordt later afgebroken. Op de zuidpunt blijft alleen de begraafplaats in gebruik. Vanaf de 17e eeuw stond in Emmeloord een katholieke kerk.

Tijdens de stormvloed van 1825 werd Schokland zwaar getroffen. Het hele eiland kwam onder water te staan. Er werd meer dan 2 km aan zeedijk vernield en de paalwering raakte zwaar beschadigd, evenals de twee kerken. Ook de vuurtoren op de Zuidpunt werd volkomen vernield. De bewoners moesten naar de zolders van hun woningen vluchten. Er vielen 13 doden, 20 huizen spoelden weg en tientallen andere woningen liepen ernstige schade op. Het eiland werd niet heel lang daarna ontruimd, in 1859. Er woonden op dat moment ca. 650 mensen.

Op het zuidelijke deel lagen twee woonterpen: Middelbuurt (of Molenbuurt) en het kleine Zuidert (Zuiderbuurt). Verder was hier de Zuidpunt met kerkhof en lichtbaken. De buurtjes hoorden bij de provincie Overijssel en vormden tezamen het dorp Ens. De benaming Ens is levend gehouden in de benaming van het nieuwe dorp Ens ten zuidoosten van het huidige Emmeloord. Deze naam komt waarschijnlijk van "Endesea" wat eendenzee zou betekenen. De benaming Zuidert ziet men terug in een woonwijk in Emmeloord-zuid genaamd, "De Zuidert".  

De bevolking van Schokland had door haar isolement een eigen cultuur en sprak ook eigen dialecten, bekend als het Schokkers. Feitelijk ging het om twee dialecten: het Emmeloords was sterk verwant aan het Urkers, en het Ensers leek veel op Huizers. Dit tekent het wederzijdse isolement waarin de twee geloofsgemeenschappen leefden. Vooral de Schokker klederdracht is beroemd.

Schokland is een dorp en voormalig eiland in de Noordoostpolder, Nederlandse provincie Flevoland, dat in 1859 werd ontruimd vanwege de onveilige situatie en omdat de instandhouding van het eiland te duur was. De gemeente Schokland werd per 10 juli 1859 opgeheven en bij de gemeente Kampen gevoegd.

Tot 1932 lag Schokland als een echt eiland in de Zuiderzee, die na de voltooiing van de Afsluitdijk in 1932 het IJsselmeer werd.

Sinds de drooglegging van de Noordoostpolder in 1942 maakt Schokland deel uit van het vasteland.

Op Schokland bevindt zich een museum waar de geschiedenis van het voormalige eiland zichtbaar wordt gemaakt.

+

+

+

Middelbuurt gezien vanuit de polder. Schokland.

Auteur: GerardM

Schokland, ruïne van de vuurtoren op de Zuidpunt.

Foto: Michielverbeek

Zwerfkeien in Middelbuurt, Schokland.

Foto: Gouwenaar

App Nederland Nederlands Erfgoed